Ekonomia post-Covid përtej kapitalizmit

Kriza e Corones e ka bërë të qartë se kapitalizmi është vetëm një prej mënyrave nga e cila tregu mund të marre forme. Mund të jetë gjithashtu krejt ndryshe. Ajo që vijon është një lutje për një ekonomi post-Covid në të cilën tregu bazohet përsëri në komunitet dhe mund të rregullohet më mirë nga shteti.

Adam Smith ishte optimist për mundësinë e frenimit të kapitalizmit përmes shtetit dhe përfshirjen e tij në vlerat dhe qëllimet e komuniteteve. Nga ana tjetër, Karl Marks thjesht nuk besonte se kjo ishte e mundur. Gjatë dekadës së fundit, të dy ekonomistët janë provuar të drejtë. Kriza financiare e vitit 2008 dhe recesioni i madh që pasoi provuan Marksin të drejtë: kapitalizmi i shfrenuar lejoi sektorin financiar të dilte jashtë kontrollit dhe nxori flluska në tregun e shtëpive. Kriza Covid-19 provoi Smith të drejtë: së pari, kur tregjet shperthejne, shteti merr kontrollin dhe, së dyti, një ndjenjë e komunitetit mund të çojë në të gjitha llojet e iniciativave, nga ndihma për blerjen e ushqimeve te kalimi i prodhimit të fabrikës për të bërë maska ​​për t’u shitur me çmimin e kostos. Çfarë saktësisht është kapitalizmi gjithsesi, dhe si mund të dallohet nga tregu? Sipas Smith dhe Marksit, kapitalizmi është një shprehje e caktuar e tregut dhe nuk mund të barazohet me konceptin e vetë tregut. Prandaj, tregu gjithashtu mund të perfytyrohet ndryshe – për shembull në një ekonomi post-kapitaliste, një ekonomi që nuk shfaq më karakteristikat specifike të kapitalizmit.

Sipas Smith dhe Marksit, kapitalizmi është një shprehje e caktuar e tregut dhe nuk mund të barazohet me konceptin e vetë tregut.

Mrekullueshëm, shumica e ekonomistëve dhe politikanëve bashkëkohorë e kanë harruar ndryshimin midis tregut dhe kapitalizmit. Të dy konceptet shpesh përdoren në vend të njëjtë në gjuhën e folur. Për më tepër, të menduarit në terma të kapitalizmit shpesh ngatërrohet me ekonominë si një shkencë – sikur e gjithë ekonomia të jetë e dominuar nga mendimi i tregut ose, më keq, në shërbim të kapitalizmit. Kjo pikëpamje e ngushtë nuk u jep drejtësi ekonomistëve që shikojnë përtej rrjedhës kryesore dhe kanë një njohuri gjithëpërfshirëse të klasikëve. Historia e pasur e mendimit ekonomik mund të ndihmojë në sqarimin e ndryshimit midis tregut dhe një interpretimi specifik kapitalist të tregut. Kjo analizë na lejon të nxjerrim disa karakteristika të një ekonomie të tregut post-kapitalist krejtesisht te realizueshme: një ekonomi post-Covid në të cilën tregu bazohet përsëri në komunitet dhe mund të kontrollohet më mirë nga shteti.

Tregu dhe ekonomia

Tregu është një mekanizëm i efektshëm shkëmbimi për ofertën dhe kërkesën. Transaksionet e tregut janë një situatë fituese si për blerësin ashtu edhe për shitësin; të dy gjenden më mirë sesa pa shkëmbim. Por ekziston një kusht për këtë, siç e vërtetuan matematikisht fituesit e Çmimit Nobel Kenneth Arrow dhe Gérard Debreu mbi gjysmë shekulli më parë: çdo pjesëmarrës në treg duhet të ketë burime të mjaftueshme që kërkohen. Ai kusht në asnjë mënyrë nuk plotësohet gjithmonë.

Për shembull, John Maynard Keynes pranoi që nëse ofrohet më shumë punë sesa kërkohet gjatë një recesioni, njerëzit e papunë mund të jenë të gatshëm të punojnë për më pak se paga e tregut. Sidoqoftë, ata thjesht nuk do të punësohen sepse kompanitë nuk do të jenë në gjendje të shesin produkte shtesë për shkak të mungesës së besimit të konsumatorit ose fuqisë blerëse. Prandaj, teprica e punës nuk mund të shkëmbehet. Kjo është arsyeja pse Keynes argumentoi që, në një krizë, qeveria duhet të krijojë vende pune dhe të vendosë fuqinë e saj blerëse në treg në mënyrë që kompanitë të prodhojnë më shumë dhe të punësojnë më shumë staf. Kriza Covid-19 ka parë qeveritë në të gjithë botën që marrin këtë rol në një shkallë të gjerë.

tregu nuk është asgjë më shumë dhe asgjë më pak se një mekanizëm shkëmbimi ku mund të zhvillohen transaksione të dobishme reciprokisht.. Sidoqoftë, ata pa fuqi blerëse nuk mund të marrin pjesë në treg.

Në vendet në zhvillim, qeverive zakonisht u mungon kapaciteti i duhur për këtë strategji. Aktualisht, Venezuela po përpiqet me dëshpërim të ktheje ne cash rezervat e saj të arit dhe një numër rekord i vendeve në zhvillim kanë trokitur në derën e Fondit Monetar Ndërkombëtar për kredi emergjente. Ekonomisti i zhvillimit dhe fituesi i çmimit Nobel Amartya Sen ka shpjeguar urinë që ai përjetoi si fëmijë – jo nga mungesa e ushqimit, por nga mungesa e fuqisë blerëse nga ana e popullsisë së varfër pa tokë. Ndërkohë, ushqimi po eksportohej në shtete të tjera në Indi dhe madje edhe jashtë vendit, ku kishte një kërkesë të madhe për të. Një situatë fituese për fermerët eksportues të orizit në Bengal dhe importuesit diku tjetër, por uria për fermerët pa tokë dhe punëtorët e papunë.

Me pak fjalë, tregu nuk është asgjë më shumë dhe asgjë më pak sesa një mekanizëm shkëmbimi ku mund të ndodhin transaksione të dobishme reciprokisht. Sidoqoftë, ata që nuk kanë fuqi blerëse nuk mund të marrin pjesë në treg. Dhe pa burimet e tyre, të tilla si toka për të rritur ushqimin e tyre ose për të lënë jashtë, ata nuk mund të fitojnë jetesën. Si reagim ndaj kësaj, shteti pjesërisht ka filluar të marrë shërbime themelore sociale në kohët moderne.

Mësime nga Adam Smith

Kështu që tregu duket të jetë një mekanizëm efikas i fitores reciproke, vetëm në kushte të caktuara dhe falë mbështetjes së shtetit. Edhe atëherë, tregu shpesh nuk është optimal për shkak të të gjitha llojeve të dështimeve të tregut: eksternalitetet negative, kërkimi i qirasë (oportunizmi), rreziku moral (keqpërdorimi i informacionit jo të plotë) dhe pamundësia për të ofruar të mira të caktuara publike (të tilla si kujdesi shëndetësor dhe arsimi) për të gjithë) për të përmendur disa. Këto mangësi nënkuptojnë që ekonomia duhet të përbëhet nga më shumë sesa vetem tregu. Dhe kjo është pikërisht ajo që argumentoi Adam Smith në 1776, në librin e tij të famshëm Pasuria e Kombeve. Mësimi i Smith është se çdo ekonomi përbëhet nga tre fusha me vlerë: tregu me shkëmbim bazuar në lirinë e zgjedhjes (me kusht që të gjithë të kenë burime të mjaftueshme), shteti me rregullim dhe rishpërndarje bazuar në parime të caktuara të drejtësisë (qoftë demokratike apo patriarkale apo ndryshe), dhe sferën e ekonomisë komunitare te te perbashketave dhe kujdesin e ndërsjellë bazuar në atë që ai e quajti vlerën e dashamirësisë. Sipas Smith, çdo ekonomi përbëhet nga këto tre fusha, secila me vlerat e veta. Kjo shpjegon pse disa mallra ose bashkëveprime përshtaten në një fushë por jo në një fushë tjetër. Në Hollandë, për shembull, pagesa për gjakun e dhuruar ndihet e papëlqyeshme dhe në SH.B.A. është treguar që transaksione të tilla në treg shpesh cojne ne gjak te kontaminuar, furnizim te paqëndrueshëm dhe kosto më të larta. Në ekonominë e kujdesit shëndetësor, dhurimet vullnetare të gjakut janë më efikase.

tregu është vetëm një mekanizëm efektiv i transaksionit nëse është ngulitur në një bashkësi lokale në të cilën njerëzit kolektivisht sigurojnë një pjesë të konsiderueshme të sherbimeve bazike.

Dyqind vjet pas Smith, antropolog ekonomik Karl Polanyi zbuloi dhe përshkroi këtë ndarje të trefishtë edhe jashtë Evropës. Ai gjithashtu vuri në dukje se ekonomia është shumë më tepër sesa tregu dhe se tregu është vetëm një mekanizëm efektiv i transaksionit – domethënë një mënyrë efikase për të arritur përfitim të ndërsjellë – nëse është ngulitur në një komunitet lokal në të cilin njerëzit kolektivisht sigurojnë një pjesë te konsiderueshme te shërbimeve themelore, të tilla si ushqimi, transferimi i njohurive dhe kujdesi shëndetësor bazë. Polanyi argumentoi gjithashtu se tregu është i përshtatur nga të gjitha llojet e rregullave për të parandaluar disa njerëz të pasur ose të huaj nga përvetësimi i burimeve të komunitetit përmes mekanizmit të tregut. Për shembull, parimi i tokës së perbashket bujqësore për kultivimin e ushqimit për konsum të brendshëm që përdoret akoma edhe sot në shumë vende afrikane. Mirëmbajtja e tokës së përbashkët për prodhimin e ushqimit është një mënyrë e zgjuar për të ndërtuar qëndrueshmëri në furnizimin me ushqim në rast se çmimet e ushqimit rriten ose eksportet e të korrave të parave siç janë kolapsi i kafesë dhe kakaos dhe valuta e huaj nuk mund të fitohen për të importuar ushqim. Shkurtimisht, tregu mund të kontribuojë në mënyrë të efektshme në prosperitet vetëm nëse secili nga dy fushat e tjera ka hapësirë ​​të funksionojë në bazë të vlerave të tyre. Jo më kot Smith tha se funksioni i tregut për shtetin është t’i sigurojë qeverisë burime të mjaftueshme tatimore. Duke vepruar kështu, ai nënvizoi rëndësinë e ndërveprimeve të mira midis tre fushave.

Historikisht, tregjet ishin fusha e tretë e ndërveprimit ekonomik – e rëndësishme vetëm nëse kishte diçka të favorshme për tregti. Për mijëvjeçarë, pjesa më e madhe e prosperitetit u arrit në fushën e vlerës së parë, ekonominë e kujdesit, të përbërë nga të përbashkëtat dhe kujdesi i ndërsjellë. Kjo përfshin burime të administruara bashkërisht të tilla si uji për peshkim dhe toka për kullotje, dhe kujdesi dhe bashkëpunimi reciprok siç është kultivimi i ushqimit dhe strehimit. Edhe sot, kjo fushë e parë përbën akoma një pjesë të madhe të ekonomisë sonë: mendoni për punën shtëpiake, kujdesin informal, prodhimin në shtëpi të ushqimit dhe veshjeve dhe punën vullnetare, si dhe iniciativat qytetare siç janë kooperativat e erës. Fusha e dytë ekonomike është ajo e shtetit, ose më parë e autoriteteve të tilla si mbretërit ose kryeprifterinjte. Ato autoritete përcaktonin se çfarë duhej të prodhonin qiramarrësit ose bujkrobërit dhe ata vunë taksa, pagat e paguara dhe monedhën e njohur të emetuar. Për shkak se njerëzit duhej të paguanin taksat e tyre në para, ata gjithnjë e më shumë duhet të bënin para në treg përveç aktiviteteve të tyre ekonomike në fushën e parë të ekonomisë.

Deri në ngritjen e kapitalizmit, tregjet dhe paraja luajtën një rol modest në ekonomi. Vetëm kur shkëmbeheshin më shumë mallra, zgjidheshin më shumë borxhe dhe mjetet e prodhimit u shfaqën në treg, kapitalizmi mori hov. Në këtë mënyrë, tregjet e punës, tregjet e tokës (dhe bashkë me to edhe privatizimi i tokës së komunitetit) dhe tregjet financiare u krijuan. Vetëm me kapitalizmin, tregjet u bënë gjithnjë e më të rëndësishme krahasuar me ekonominë e kujdesit dhe shtetin.

Tregu dhe kapitalizmi: mësime nga Marksi

Marks shkroi Das Kapital në 1867, pothuajse 100 vjet pas botimit të Smith të Pasurisë së Kombeve, në mënyrë që të kuptonte kapitalizmin, si dhe të ligjëronte ekonomistë si Smith në teorinë e tyre të vlerës së çmimeve të nxjerra nga tregu. Teoria e vlerës së punës së Marksit thotë se vlera e çdo të mire përcaktohet nga puna që përmban, dhe gjithashtu indirekt nga puna që përmbahet në të mirat kapitale me të cilat prodhohet. Ky konceptim i vlerës është i kundërt me atë të një ndërmarrje kapitaliste. Në një ndërmarrje kapitaliste që synon maksimizimin e fitimeve, të gjithë faktorët e tjerë paguhen së pari (materiali, puna, qiraja) dhe ajo që mbetet është fitimi, që i paguhet siguruesit të kapitalit si dividend. Me fjalë të tjera, kapitalisti merr atë që mbetet pas zbritjes së të gjitha kostove, dhe në rast të një humbjeje që nuk është asgjë. Marksi ndërroi rolet e kapitalistit dhe punëtorit në shpërblimin e faktorëve të prodhimit. Ai argumentoi që pas pagesës së faktorëve të tjerë, përfshirë një shtesë të rrezikut të arsyeshëm për sipërmarrjen e kapitalistit, pjesa tjetër i takon faktorit të punës. Mbi të gjitha, ky faktor siguron punën, kuptimin, bashkëpunimin dhe krijimtarinë e nevojshme për të bërë produktin.

Vetëm me kapitalizmin, tregjet u bënë gjithnjë e më të rëndësishme krahasuar me ekonominë e kujdesit dhe shtetin.

Kapitalizmi, sipas Marksit, përbëhet nga tre elemente, siç mund të lexohen midis rreshtave të librit të tij. Së pari, asimetria midis kapitalit dhe punës: faktori i parë punëson gjithmonë të dytin dhe jo anasjelltas. Prandaj, të ardhurat nga paga bien dhe të ardhurat nga kapitali rriten gradualisht. Së dyti, përmbysja e zinxhirit të këmbimit: një treg i zakonshëm fillon me një të mirë që shkëmbehet me para që përdoret më pas për të blerë një të mirë tjetër. Prandaj, situata win-win e shkëmbimit ka të bëjë me shkëmbimin e mallrave dhe jo me akumulimin e parave. Sidoqoftë, një treg kapitalist fillon dhe mbaron me para, ku shkëmbimi i mallrave, ose letrave me vlerë, ose çdo gjë tjetër që mund të monetohet, është vetëm një mjet. Pasojat e gjera të këtij shkëmbimi janë mishëruar sot në Airbnb dhe Uber. Elementi i tretë i tregut kapitalist është ai qe , dinamika midis dy rezultateve të para në kompanitë që rriten në mënyrë progresive më të mëdha pasi kane pasur një fillim të vogël ose kur janë thjesht me fat. Ata e bëjnë këtë duke marrë përsipër të tjerët dhe duke i vendosur ato jashtë tregut përmes ekonomive të shkallës. Si rezultat, çdo treg kapitalist, i cili fillon me konkurrencën, përfundon në monopol. Në kohën e Marksit, kjo tendencë po ndodhte tashmë në shkallë rajonale. Sot, ne e shohim atë në një shkallë globale me kompani të tilla si Unilever, Shell, Apple dhe Google.

Një ekonomi post-kovide pa kapitalizëm

Ajo që mund të mësojmë nga Smith dhe Marks është se një ekonomi e vërtetë post-kapitaliste, pra pa kapitalizëm, duhet të ketë tre karakteristika.

Së pari, më shumë hapësirë ​​për ekonominë e kujdesit dhe shtetin, në mënyrë që tregu të mbahet më i kontrolluar dhe i ngulitur më mirë në shoqëri. Objektivi shoqëror, në vend te akumulimit për aksionarët, merr përparësi. Kjo gjithashtu nënkupton një zhvendosje nga efikasiteti linear përmes specializimit të gjerë, prodhimit masiv dhe një shkalle të lartë të globalizimit në efikasitet plotësues me sinergji, qëndrueshmëri dhe punësim lokal. Merrni, për shembull, bujqësinë gjithëpërfshirëse të natyrës dhe agropylltarinë, ose ekonominë e fortë lokale të qytetit anglez të Preston pas një recesioni të rëndë.

Së dyti, një ekonomi post-kapitaliste kërkon ndërmarrje pa pabarazi midis punës dhe kapitalit. Për shembull, kooperativa të tilla ku pronarët janë gjithashtu punëtorë (si me Mondragon spanjoll, i cili ka mbi 70.000 anëtarë) ose klientët (si me kooperativat e erës) Kjo do të vlente gjithashtu për njerëzit e vetëpunësuar të bashkuar në fondet e bukës të cilët iniciojnë biznese fillestare që vijnë shumë më pranë plotësimit të nevojave sociale, të tilla si në inkubatorët në sitin e vjetër të Philips në Eindhoven. Ose ndërmarrjet shoqërore të rrënjosura në komunitete, ku fitimi është vetëm një parakusht për ndikimin shoqëror. Asnjë para nuk u është dhënë aksionerëve të jashtëm.

pronësia private dhe akumulimi po zëvendësohen nga një lloj i ri i përbashkët, në të cilin ka epersi pikepamja mjedisore mbi efikasitetin material te mallrave, kundrejt akumulimit efikas për një kompani ose aksioner

Së treti, një ekonomi post-kapitaliste ka nevojë për tregje që veprojnë më shumë lokalisht, në të cilat një produkt ose sherbim që plotëson nevojën është thelbësor dhe paratë mund të jenë po ashtu një monedhë e komunitetit lokal. Ka shembuj të shumtë të monedhave të suksesshme të komunitetit që veprojnë paralelisht me paratë zyrtare. Ekzistojnë gjithashtu sisteme dhe banka LETS në të cilat njerëzit në distancë nga tregu i punës ofrojnë shërbime vlera e të cilave shprehet në kohë dhe për të cilat ata mund të blejnë vetë një shërbim. Ose tregje ku nuk ka të bëjë më me blerjen dhe shitjen e mallrave, por me qiradhënien dhe dhënien me qira të shërbimeve qarkore. Si rezultat, pronësia private dhe akumulimi po zëvendësohen nga një lloj i ri i përbashkët, në të cilin ka epersi pikepamja mjedisore mbi efikasitetin material te mallrave, kundrejt akumulimit efikas për njëkompani ose aksioner në kurriz të barazisë, mjedisit dhe qëndrueshmërisë ekonomike.

Po në lidhje me sugjerimet nga ekonomistët për një version të përmirësuar të kapitalizmit? Për shembull, taksa më e lartë e pasurisë së Thomas Piketty,Kate Raworthekonomia e donutëve, apo propozimet e Joseph Stiglitz dhe Bas Jacobs për rregullimin më të rreptë të oligopoleve dhe çmimet e eksternaliteteve negative? Për pjesën më të madhe, këto ide gjithashtu mund të gjejnë vendin e tyre në një ekonomi post-kapitaliste. Por ato do të jenë efektive në planin afatgjatë nëse plotësohen edhe tre kriteret Smith-Marx. Përndryshe, pas krizës Covid-19, kapitalizmi thjesht do të rrjedhe përsëri me tregun.

Javno izobilje je tajna novog Zelenog dogovora

Suštinska ideja Novog Zelenog dogovora je da bi osnovni životni uslovi trebalo da budu održivi i dostupni svima. Kriza izazvana virusom Kovid-19 nedvosmisleno je pokazala da je pristup lokalnim uslugama poput parkova, zajedničkih prostora i javnog prevoza od ključne važnosti za kvalitet života. Aron Vansitjan tvrdi da je Novi zeleni dogovor osmišljen na principima javnog izobilja sada neophodniji nekog ikada.

MekDonalds u blizini mog stana je zatvoren. To je šteta, jer je on u suštini bio najvažniji socijalni centar našeg kraja. Pre no što je Montreal stavljen pod “lokdaun”, stariji ljudi su ovde provodili cele dane ćaskajući dok je omladina pijuckala hladnu kafu i sedela za svojim laptopovima i koristeći besplatni wifi internet prijavljivala se za posao.

Skoro svi iz kraja su bili tu. Niko nije govorio ljudima da moraju da odu, kafa je bila jeftina a toalet prilično čist. No, nije bilo savršeno. Policija je često dolazila da otera beskućnike koji su hteli tu da spavaju, i one koji nisu platili svoj račun. Uprkos tome, mnogi ljudi su svoje dane provodili ovde a mnogi su bili srećni jer im je to bila glavna socijalna aktivnost dana.

Ranije sam već za Zeleni Evropski Žurnal (Magazin?) govorio kako su Novom zelenom dogovoru potrebni ljudi. Predložen kao dalekosežni set zakona koji bi prevazilazio okvire obične reforme u nameri da transformiše ekonomiju kakvom je danas poznajemo, Novi zeleni dogovor će ljudima biti primamljiv samo ako oni mogu da razumeju šta on znači za njihov svakodnevni život.

Ovaj članak postavlja upravo to pitanje: zašto ljudima treba Novi Evropski zeleni dogovor? Možda, naizgled neobično, smatram da je Evrospki zeleni dogovor dosta sličan tom zatvorenom Mekdonaldsu u mom komšiluku: jeftin, komunalan, sa osnovnim uslugama za sve kojima su one potrebne.

Biblioteka hrane

Ideja o distibuciji hrane od strane same zajednice ili države se često ishitreno odbacuje jer je povezana sa merama štednje ili jednostavno, komunizmom.

No, ovu ideju ne treba tako brzo odbaciti. „MekDonalds restorani su često lepak koji drži zajednicu na okupu“, stajalo je u jednom naslovu teksta u Gardijanu. Kao što autor članka Kris Arnade kaže, za razliku od prihvatilišta za beskućnike ili drugih nužnih rešenja, „Mekdonalds restorani su bezbedniji, pružaju više slobode, i što je najvažnije, oni predstavljaju šansu za ljude da se socijalizuju tako vraćajući privid normalnosti.“ Bezbednost, sloboda, socijalizacija i osećaj normalnosti: sve su to paralele sa bibliotekom. Kako su biblioteke prepoznate kao institucija koja pruža neophodne usluge zajednici, nikome ne pada na pamet da ih zameni za kompanije koje stvaraju profit.

Zamislite sada jednu vrstu “biblioteke za hranu”. Jeftina, kvalitetna hrana, mesto za druženje, besplatan internet, neograničene količine kafe- sve bi bilo isto kao i u MekDonaldsu, samo što njome ne bi upravljala neodrživa i štetna za radničke sindikate franšiza. U mnogim mestima, nešto slično već postoji. U Parizu, studenti imaju pristup “restosima”, kafeterijama gde kompletan obrok košta 2.50 evra. U gradu sa astonomskim cenama za zakup stana kao i hranom po cenama za turiste, ovo je jedina stvar koja studente spašava od gladi. Tokom II Svetskog rata, Britanski restorani, tj. komunalne kuhinje oformljene 1940 kako bi pomogle ljudima čiji su domovi stradali u bombardovanju, služile su 600 000 jeftinih obroka dnevno.

U mnogim zemljama sveta, kafeterije sa jeftinom hranom su već norma na radnim mestima, u školama i univerzitetima, to su mesta za socijalizaciju i za uživanje u hrani po pristupačnim cenama.

Biblioteke za sve

Ovaj princip ne bi trebalo da bude ograničen samo na hranu. “Kafići za popravku” bi mogli biti mesta za okupljanje i opuštanje u svakom kraju, na kojima bismo mogli da naučimo da popravljamo uređaje, zašijemo odeću ili da održavamo bicikle. U komunalnim bibliotekama za alat bismo mogli da pozajmimo bušilicu za naš “uradi sam” projekat ili projektor za projekciju filma kod komšije. Biblioteke semena, gde biste mogli da uzmete semenje na proleće i ostavite novo na kraju sezone ili da razmenite kompost za zemlju za biljke, mogle bi da podstaknu ljude da proizvode svoju hranu.

Zajednički vođene platforme za deljenje automobila kao što su KomunAuto- koje u kombinaciji sa dobrim javnim prevozom smanjuju broj automobila na ulici bi mogle da zamene zagađujuće usluge koje prave gužvu poput Ubera i Lifta. U mnogim Švedskim gradovima, bilo ko sa članskom kartom biblioteke može da iznajmi bicikl.

Mnoga mesta već imaju ovakve usluge dok su mnoga pogodna za razvijanje ovakvih usluga. Jedina stvar koja stoji na putu tome da ovaj princip bude naširoko rasprostranjen jeste nedostatak političke volje, nedostatak moći u rukama ljudi i možda manjak kreativnog razmišljanja.

Političari, inovativni biznisi i građanski pokreti polako predstavljaju više konkretnih ideja za to šta bi Novi Zeleni dogovor mogao podrazumevati. Ono što je sličnost svim ovim predlozima jeste da bi Novi Zeleni dogovor pružao neophodne uslove za život, tj. smeštaj, zdravstveno osiguranje, obrazovanje i prevoz- za sve.

Novi Zeleni dogovor u svoji raznovrsnim oblicima predstavlja predloge za besplatni javni prevoz, pristupačne stanove, održivu energiju na lokalnom nivou, besplatno zdravstvo, brigu o deci, socijalnu zaštitu i mnoge druge pogodnosti.

Na prvi pogled čini se da ova o bećanja nemaju ništa zajedničko za rečju “zeleno”. Kako bi pristup besplatnom zdravstvenom sistemu i jeftinim stanovima mogli da načine naš svet održivim? Ko bi to platio? I zašto bismo dozvolili da vlada ima toliku kontrolu nad našim životima?

Koncept javnog izobilja pruža odgovore na ova pitanja. Iako je ovo nova ideja koju tek počinjemo da istražujemo, javno izobilje bi moglo da bude osnovni uslov za izgradnju bolje budućnosti.

Zagarantovana osnovna prava za prirodu Univerzalne osnovne usluge za prirodu

Novi zeleni dogovor u svojim različitim iteracijama uključuje predloge o besplatnom javnom prevozu, pristupačnim prostorima za život, obnovljivoj energiji u rukama opština, besplatno zdravstvo, negu dece i socijalnu zaštitu. Ovi predlozi spadaju u tzv. “Univerzalne osnovne usluge”.

Univerzalne javne usluge su manje popularane ali daleko pametnija opcija od Univerzalnog osnovnog dohotka. Prvi put predložene 2017. godine u izveštaju Londonskog instituta za globalni prosperitet, ovaj koncept je zasnovan na argumentu da bi direktno pružanje usluga bio efikasniji način da se obezbedi dostojanstven život od uvođenja Univerzalnog osnovnog dohotka. Zadovoljenje osnovnih životnih potreba bi trebalo da bude omogućeno svima. Takođe, obezbeđivanje ovih uslova bi načinilo živote ljudi održivim.

Osnaživanjem humanog sektora potpomaže prelazak sa ekonomije koja se oslanja na lude i besmislene poslove- tj. poslove koji su bez poente i ne ispunjavaju osobu i koji čine planetu gorim mestom za život na ekonomiju koja prioritzuje niskougljeničku “industriju negovanja”. Dostupan javni prevoz, uključujući električni prevoz u ruralnim delovima zemlje, pruža alternative vožnji kola i letenju, umesto što samo kritikuje narod.

Ukratko, kao deo većeg paketa, univerzalne osnovne usluge donose eko život svima, ne samo privilegovanima.

Pravo na stanovanje je jedan od osnovnih stubova Novog zelenog dogovora. Izgradnja gusto naseljenih i dobrih za život kvartova, značilo bi niže troškove grejanja, prevoz i struju po osobi. Ali, ovo funkcioniše smao kada su gradovi dostupni radničkoj klasi i kada nude javne resurse za održivu potrošnju, Na primer, kako istraživanje Danijela Aldan Koena pokazuje, delovi Menhetna i Kvinsa su gušće naseljeni nego većina gradova u Americi. Uprkos tome, ljudi sa Menhetna, uglavnom bogati, zbog svojih visokih primanja i neodrživog stila života, imaju mnogo veći ugljenični otisak nego bilo ko drugi u svetu. Sa ovime možemo uporediti Kvins koji ima vrlo nizak ugljenični otisak. Gusto naseljena mesta su održivija, ali samo onda kada obezbeđuju pristupačno mesto za stanovanje.

Novi zeleni dogovor promoviše kafiće za popravku, zelene prostore u svakoj opštini, jeftine kafeterije za sve, biblioteke pa čak i pozorišta obećavajući da svakodnevni život ne učini samo lakšim za život već i prijatnijim.

Pokazujući kako održivi razvoj može značiti i više vremena za prijatelje, zajedničke prostore i nove hobije, prkosimo ideji da živimo u svetu sa ograničenim resursima. Ukratko, kao deo većeg paketa, univerzalne osnovne usluge bi donele održivo življenje svima a ne samo onima koji za to mogu da plate.

Još jedno prazno obećanje?

Univerzalne osnovne usluge nisu samo još jedno šuplje obećanje. Pomoću Novog zelenog dogovora, one samo nadopunjuju javne usluge koje su u većini sveta već dostupne. Mnoge zemlje i gradovi već eksperimentišu sa besplatnim javnim prevozom. Mnoge zemlje nude besplatnu zdravstvenu zaštitu, obrazovanje, obroke u školama i pristupačna mesta za stanovanje. Kako autor knjige “Planeta za osvojiti: zašto nam je potreban Novi zeleni dogovor” primećuje, u Beču, hedna trećina ljudi živi u socijalnim stanovima dok je jednu trećinu stanova poseduju zadruge, ostatak je su, većim delom pristupačni privatni stanovi. Ovaj grad naplaćuje samo 1 evro dnevno za javni prevoz a nega dece je besplatna za decu ispod 8 godina.

Prostora za eksperimentisanje ima mnogo! U Moroku, mnoga naselja imaju komunalu rernu kako bi svaka porodica mogla da peče svoj hleb. Upotreba zajedničke pećnice znači da su domovi ljudi hladniji, da se štedi na gorivu kao i energiji uopšte.

Male promene mogu promeniti čitav sistem. Nakon

Using a communal oven means that people can keep their own home cool, save on fuel costs, and use less energy overall. Nakon što je grad Tiruvannatapuram, glavni grad oblasti Kerala u Indiji, u 2011. godini morao da zatvori svoju gradsku deponiju, gradske vlasti osmislile su novi zakon za decentralizovani, efikasni i komunalni sistem upravljanja otpadom u svakom kraju grada. Vremenom ovaj potez doveo je do smanjenja proizvodnje otpada za čak 67%. Inovativni pristup ovog grada pokazao je da kada se građanima daju pravi alati, oni mogu početi da žive održivo.

Danas, mnoge grupacije- od društvenih pokreta do političkih partija pokušavaju da shvate kako se ovakve različite lokalne inicijative mogu sprovesti kroz Novi zeleni dogovor. .

Grad Montreal u Kanadai je nedavno otpočeo sa programom u kome nudi besplatno zemljište i budžet bilo kojoj grupi stanovnika koji žele da pretvore svoju ulicu u “zelenu aleju”. U kombinaciji sa socijalnim stanovima i kontrolom tržišta nekretnina, zeleni gradovi mogu biti dostupnima svima, a ne samo bogatima.

Danas mnoge grupacije, od društvenih pokreta, preko političkih partija do instituta pokušavaju da sklope sliku o tome kako ovakve različite inicijative na lokalnom nivou mogu da se uklope u Novi zeleni dogovor. Kampanja Novog zelenog dogovora Evrope, predlog Novog zelenog dogovora Aleksandrie Okasio-Kortez kao i organizacije iz Velike Britanije Zajedničko bogatstvo predlažu javno vlasništvo osnovnih usluga kao ključni aspekt Novog zelenog dogovora.

Autori knjige “Planeta za osvojiti” naglašavaju značaj proširenja energetskih zadruga, ulaganju u kulturu i okretanju ka kreativnim, zelenim i održivim “ekonomskim modelima brige”. Organizacije kao što su Novi sistemski projekat i Nova koalicija za ekonomiju fokusiraju se na inovativne alternative ekonomijama koje se baziraju na profitu i doprinose ideji kako bi to javno izobilje moglo izgledati.

Da li je Novi zeleni dogovor komunizam?

Mnogi se protive govoreći da bi ovakvi programi bili preterano birokratski i da bi zavisili od centralnog planiranja i poreza. Kritičari Novog zelenog dogovora, naročito oni u Severnoj Americi odbacuju ga kao “listu želja” komunističke levice. No, kako bi bio uspešan, Novi zeleni dogovor bi trebalo da podstakne demokratiju a ne da je ograničava. Preko zajedničkog stanovanja do energetske mreže u javnom vlasništvu ovi predlozi oduzimaju profit kao i moć od države i stavlja ih u ruke građana.

Postoji i to obrazloženje da su javne usluge uvek goreg kvaliteta i da slobodno tržište može ponuditi bolje usluge. Ali, kada pogledamo novu knjigu “Budućnost je javna” koju je objavio Transnaionalni Institut koji je pratio 1400 slučajeva privatnih usluga koje su bila vraćene u javno vlasništvo vidimo da demokratsko javno vlasništvo jeste efikasnije, transparetno i održivo!

Kako bi bilo efikasniji, Novi zeleni dogovor treba da podržava demokratiju a ne da je podriva.

Deo ove kritički nastrojene struje je zaostavština Hladnog rata kada su Sovjetski komunizam i Američki kapitalizam bili jedini modeli upravljanja državom. No, ova binarnost pada u vodu kada pogledamo iskustva demokratskog socijalizma u zemljama Skandinavije ili ekološkog komunizma na Kubi, socijalne ekonomije Kvebeka i sve nove vrste demokratske uprave u Kerali u Indiji ili na Kostarici. Kako Džordž Monbio ističe, budućnost ne mora biti komunistička ili kapitalistička. Teško je zamisliti nešto što nikada nismo iskusili ali jasno je da to nešto ne mora biti po uzoru na prošlost.

Česta reakcija na univerzalne osnovne ugluke i Novi zeleni dogovor je pitanje – Ko će to da plati? Odgovor je da postoji mnogo opcija: porez koji bi platile velike korporacije ili zagađivači, centralne bakne ili novac koji bi bio preusmeren iz vojnog budžeta kao i povraćaj iz ulaganja u zelenu infrastrukturu. Pravi problem je zapravo nedostatak političke volje. Pogledajte samo impresivne zakone koje su vlade uvele za samo nekoliko nedelja kada je pandemija korona virusa otpočela. Ova kriza pokazala nam je da, kada je to neophodno, naći novac nije problem.

Javno izobilje

Ono što je zajedničko za sve predloge Novog zelenog dogovora jeste “javno izobilje” Neki, poput autora knjige “Planeta za osvojiti” ovo zovu “komunalni luksuz” a neki ga nazivaju i “javni luksuz” ili “luksuzni komunizam”.

Ali, poenta luksuza je da ga jedni imaju dok drugi ne.Kako francuski teoretičar Anre Gorz kaže “suština luksuza je da ne može biti demokratizovan. Kada bi svi imali luksuz niko ne bi imao naročite koriti od njega.” Poenta Novog zelenog dogovora je da stvori nov način da se oslobodimo od svakodnevnih nedostataka. Ovde ne mislimo na neku ekstravaganciju već na način da obezbedimo neophodnosti života kojih će biti dovoljno za sve.

Kako bi ovo omogućili, političke partije bi trebalo, ne samo da pričaju već i da demonstriraju kako bi ovo izgledalo u praksi. Koja god partija da zagovara Novi zeleni dogovor trebalo bi vredno da radi sa voljnim gradskim opštinama kako bi uveli radikalne promene u svakodnevni život, omogućavajući ljudima da shvate da je to moguće. Probni kafići za popravku u našem komšiluku ili sistem komunalnih vrtića za ceo grad mogu biti modeli za izgradnju šire mreže podrške.

Da se vratimo na Mekdonalds blizu mog stana. On nije bio luksuz za sve starije ljude koji su provodili svoje dane ćaskajući sa prijateljima, već samo prijatan način da se provede dan. Zašto svi ne bi mogli da imaju pristup tome? Zašto zajednice ne bi mogle da upravljaju ovakvim lokalima? To bi već ličilo na svet izobilja gde slobodno vreme i dobar život nisu samo luksuz već pravo. Taj svet nije daleko, on već postoji, u mali delovima svuda oko nas. Novi zeleni dogovor će te deliće spojiti u jednu veliku lepu sliku.

Qëndrueshmëria jonë është katastrofa e dikujt tjetër: Qytetet dhe Mjedisi

A jemi në rrugën e duhur për të krijuar qytete miqësore me mjedisin? Sic eshte realiteti sot, vendosja e shumë shpresave në mjediset urbane të mbingarkuara nga teknologjia mund të pengojë ndjeshëm progresin drejt një të ardhmeje të qëndrueshme, pasi zgjidhjet e mprehta tekniko-menaxheriale janë bërë alibia e përsosur për intensifikimin e nxjerrjes së burimeve, përfitimin dhe rritjen e pabarazisë në qytetet tona.

Green European Journal: A ka diçka në lidhje me mënyrën e funksionimit të qyteteve që i bën ato një vend të mirë dhe katalizator për ide progresive?

Maria Kaika: Duket se ekziston një perceptim i përbashkët se qytetet kanë aftësinë të bëhen laboratorë të ideve progresive. Më lejoni të sjell një shembull për këtë: në maj 2016, ndotja e ajrit në pjesë të Amsterdamit, Maastricht dhe Roterdam arriti nivele të rrezikshme dhe theu standardet e cilësisë së BE. Por vetëm një muaj më vonë një teknologji e re holandeze “smart” premtoi të korrigjonte problemin me pemë-wifi, një shtëpi birre “smart” që monitoron cilësinë e ajrit dhe sinjalizon nivelet e ndotjes duke ndryshuar ngjyrat. Kur cilësia e ajrit është e mirë, ajo shkëlqen jeshile dhe si shpërblim, ajo u ofron qytetarëve wifi falas.

Nje raport nga The Guardian spekuloi se kjo mund të jetë lloji i shpikjes për të ndihmuar në përmirësimin e cilësisë së ajrit në qytete. Agjenda e Re Urbane e Kombeve te Bashkuara prezantuar në Tetor 2016 Habitat III, duket se pajtohet me këtë pretendim. Kjo ishte hera e parë që, në një forum të nivelit kaq të lartë, qytetet shihen jo vetëm si probleme për mjedisin tonë, por edhe si mundësi; jo si qeliza kanceroze të mbipopulluara që konsumojnë shumë energji, ujë dhe burime, por si inkubatorë për mendimin krijues, politikën progresive dhe inovacionin. Ato konsiderohen si nyje kryesore për drejtimin e ndryshimit drejt arritjes së Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm. Por për të nxitur këtë ndryshim, sugjeron Agjenda e Re Urbane, qytetet së pari duhet të bëhen ‘më inteligjente’. Dhe për t’u bërë më inteligjente, qytetet duhet të investojnë në mbledhjen më të madhe të të dhënave dhe teknologjitë e analizës së të dhënave, si dhe në menaxhim më të mirë teknik.

Ne të gjithë e duam idenë e qyteteve inteligjente, qytete që përpiqen të rregullojnë dëmtimin e mjedisit dhe të përmbushin nevojat sociale, ekonomike, mjedisore, madje edhe politike të qytetarëve të tyre përmes aplikimit të teknologjive të reja dhe gjithnjë e më të sofistikuara, nga makinat inteligjente dhe uji ” smart” dhe matja e elektricitetit, te frigoriferët “smart” dhe votimi ” smart” . Qytetet inteligjente shesin mirë, ato janë seksi, krijojnë mundësi të reja investimi dhe, mbi të gjitha, veprojnë si totemi i shpresës sonë për të riparuar dëmet mjedisore që krijojmë. Fatkeqësisht, megjithatë, këto qytete dhe teknologji inteligjente nuk mund të jenë zgjidhja e sëmundjeve tona globale socio-mjedisore. Sepse në fakt ato janë pjesë e problemit.

Çfarë saktësisht keni parasysh kur thoni se ato janë pjesë e problemit?

Për ta ilustruar këtë, le të kthehemi te shembulli i shtepise “smart”. Nëse kujdesemi të bëjmë një analizë të plotë të kostos-përfitimit socio-mjedisor të prodhimit, konsumit dhe zbatimit përfundimtar të kësaj (ose ndonjë teknologjie tjetër) inteligjente, do të hasnim në disa gjetje shumë shqetësuese. Njëri prej tyre buron nga një përbërës jetësor i çdo teknologjie inteligjente, përkatësisht kolumbit-tantaliti (ose koltani), një xeheror metalik që është i nevojshëm për të gjitha panelët e komunikimit celular. Koltani është i pranishëm në celularët tanë inteligjentë, makinat inteligjente, frigoriferët inteligjentë dhe është fjalë për fjalë kudo në qytetet tona. Por, nëse ndjekim rrjedhat globale metabolike që mundësojnë Koltanin të jetë i pranishëm në çdo pajisje të zgjuar, në çdo qytet, shtëpi dhe xhep, ne kemi një pamje shumë shqetësuese se sa të qëndrueshme janë këto teknologji inteligjente.

Dhe ky është vetëm një nga shembujt e shumtë që vërtetojnë se qëndrueshmëria dhe inteligjenca jonë e përmirësuar është katastrofa socio-mjedisore e dikujt tjetër. Në terma më të gjerë, kjo do të thotë që ne nuk mund të kuptojmë qytete pa parë nën dhe jashtë zonës së rreptë gjeografike të zonës metropolitane. Ne nuk mund të flasim as për qytete dhe natyrë si entitete të ndara. Prandaj, në punën time, që nga viti 2005, unë nuk përdor termin “qytet” ose termin “natyrë”. Në vend të kësaj, unë flas për një proces: ‘urbanizimi i natyrës’. Nuk ka asnjë mënyrë për të kuptuar dhe ndryshuar ‘qytetet’ nëse nuk kuptojmë urbanizimin e natyrës, rrjedhat globale metabolike, proceset dhe marrëdhëniet e fuqisë midis njerëzve dhe faktoreve më shumë sesa njerëzorë (të tilla si pemët, kafshët, oqeanet, malet, por edhe infrastruktura), qe i mbajne qytetet ne funksionim.

Ju lutem mund të shtjelloni? Si bëhet saktësisht urbanizimi i natyrës?

Nëse ky do të ishte shekulli i 19-të, akti i bërjes së ujit të pastër, të nxehtë nga një çezmë me levizjen e nje çelësi në baza ditore në shtëpinë e dikujt, do të konsiderohej një truk magjik. Për ta kthyer këtë lloj magjie në normalitet të përditshëm, u deshën shekuj me investime të vazhdueshme kapitale dhe inovacion teknologjik, por, më e rëndësishmja, duhej dhe duhej ende shfrytëzimi i vazhdueshëm i punës njerëzore dhe shfrytëzimi i burimeve natyrore në të gjithë botën. Fusha e ekologjisë politike urbane gërmon këto marrëdhënie pushteti që i bëjnë qytetet të funksionojnë, të shënjestrohen dhe të ndryshojnë.

Një shembull i mirë nga shfrytëzimet e shekullit 21 është projekti i famshëm eko-qytet Masdar në Abu Dhabi. Ky qytet i planifikuar, karbonik-neutral, u bë fëmija poster i të gjithë atyre që besuan në një ‘mrekulli’ të urbanizimit post- karbonit. Sidoqoftë, realiteti është shumë i zymtë. Siç raporton Amnesty International, Masdar u ndërtua nga punëtorë migrantë të nenpaguar dhe shpesh të pasiguruar, duke punuar në kushte çnjerëzore. Të gjitha në emër të zhvillimit të qëndrueshëm.

Dhe ndjekja e qëndrueshmërisë përmes zgjidhjeve dhe indekseve tekniko-menaxheriale mund të gjendet gjithashtu në të ashtuquajturën ‘bota perëndimore’. Zona e Gjirit të San Franciskos është një shembull kryesor i një lloji të ri të zhvendosjes që po ndodh në qytete: një fenomen që quhet gentrifikim ekologjik. Sociologu Miriam Greenberg, për shembull, dokumenton se si politikat e reja urbane, duke përfshirë udhëtimet inteligjente, transportin elektrik, përdorimin e biokarburanteve dhe mjeteve virtuale të reduktimit të mbetjeve, që e kthyen Gjirin e San Franciskos në një ‘ekotopi’ inteligjente ishin të njëjtat politika që gjithashtu e kthyen atë në një nga zonat më të pabarabarta në SH.B.A. Nëse i kushtojmë vëmendje zhvillimeve të dekadave të kaluara, mund të shohim se rritja e indekseve të qëndrueshmërisë së San Franciskos erdhi dorë për dore me rritjen e niveleve të varfërisë dhe të pastrehëve.

Gjatë 30 viteve të fundit, qëkur Raporti i Brudtland, një raport i komisionit të Kombeve të Bashkuara për sfidat mjedisore të vitit 1987, shpiku termin “zhvillim të qëndrueshëm”, ne aq shumë dëshironim të besonim se krijimi i një bote më të mirë ishte thjesht çështje e një dizajni më të mirë, një menaxhim më të mirë dhe zgjidhjeve më të mira teknologjike. Ne donim të besonim se barazia globale socio-mjedisore ishte një formë e ilaçeve të cilat thjesht mund t’i injektonim në qytetet tona në formën e kulmeve inteligjente, teknologjive të monitorimit, riciklimit ose makinave inteligjente. Por 30 vjet më pas, dështimet e së kaluarës nuk mund të mbajnë më alibinë e së resë. Sot ne e dimë se zgjidhjet inteligjente nuk janë të mjaftueshme për të ofruar mbrojtje dhe barazi socio-mjedisore.

Pavaresisht provave, ne ende mashtrojmë veten, duke ecur në gjumë drejt nje katastrofe. Ne vazhdojmë të varemi nga rrugët e dështuara, të paketojmë metodat e vjetra dhe të dështuara si zgjidhje të reja dhe të promovojmë axhenda të drejtuara nga të njëjtat pyetje që çuan ne deshtimin e politikave te se kaluares.

Pra, cili do të ishte sugjerimi juaj? Si mund t’i kapërcejmë problemet e sotme?

Ka dicka me te vertete gabim me metodat dhe politikat që kemi përdorur deri më tani për të ndjekur qytete të qëndrueshme. A duhet të ndjekim zgjidhje nga lart-poshtë ose nga poshtë-lart? A duhet t’i besojmë administrimit të infrastrukturave urbane në sektorin publik apo privat? Këto janë dilemat e rreme që nxitën vendimet tona, në vend që të rimendojmë kontradiktat e zhvillimit të qëndrueshëm. Me zgjidhjet tona të mëparshme, ‘të zgjuara’, ne synonim të qëndronim në kontekstin e një ekonomie të bazuar në rritje, e cila nuk i zhduki problemet, por thjesht i largoi nga sytë. Tani, ne duhet të pranojmë më në fund se qëndrueshmëria ka ardhur në moshë dhe nuk na duhen më eksperimente për të ditur se nuk mund të vazhdojmë me rritjen ekonomike si zakonisht. Kështu, mbrojtja socio-mjedisore nuk mund të reduktohet në tregues të qëndrueshmërisë ose qëndrueshmërisë dhe zgjidhjeve inteligjente.

Pra, ajo që unë propozoj në vend që të përqendrohem në dilema të vjetruara, është një largim nga ndjekja e ndërtimit të konsensusit permbi treguesit e rinj të qëndrueshmërisë, në mënyrë që ne të mund të përqendrohemi në të vërtetë në çështjet ku lindin mosmarrëveshjet dhe konfliktet. Unë sugjeroj që të kërkojmë aktorë, grupe dhe komunitete që paraqesin pyetje të reja dhe prodhojnë skenare të rinj, radikalë për menaxhimin e mjedisit, aktorë të cilët deri më tani janë përjashtuar sistematikisht nga debati i qëndrueshmërisë dhe të fillojmë të angazhohemi me ta. Por, për ta bërë këtë, ne duhet të investojmë në kërkime cilësore dhe mbledhjen e të dhënave, në vend që të përqendrohemi në të dhëna të mëdha sasiore.

A mund të sillni disa shembuj konkretë?

Ka shumë shembuj të mirë se si mund të përdorim të dhëna cilësore në një mënyrë të frytshme. Ne mund të fillojmë, për shembull, duke e marrë seriozisht fushatën “Stop Calling Me Resilient”, të nisur nga Tracie Washington në Institutin e Drejtësisë në Luiziana. Komuniteti i New Orleans i Uashingtonit mbijetoi si nga Uragani Katrina ashtu edhe nga katastrofa e naftës e British Petroleum, dhe kështu u vlerësua vazhdimisht për rezistencën e saj. E sëmurë dhe e lodhur nga fjalët boshe të medias dhe politikanëve, Tracie Washington thirri: “Unë nuk dua të jem rezistente!” Siç shpjegon ajo, sa herë që dikush thotë, “Oh, ata janë rezistente” që nënkupton për të se diçka e re mund te bëhet mbi ta. “Në vend të kësaj, unë dua të rregulloj gjërat që krijojnë nevojën që unë të jem rezistente në radhë të parë,” tha ajo. Ky nuk është vetëm një mesazh i qartë, por është gjithashtu një metodë e propozuar që sugjeron të ndaloni përqendrimin në përmirësimin e treguesve të rezistencës dhe në vend të kësaj të filloni të gjurmoni se cilet njerëz dhe cilat procese krijojnë nevojën për këtë të ashtuquajtur ‘rezistencë’ në radhë të parë.

Për më tepër, ne mund të shohim praktikat e Platformës për Personat e Prekur nga Hipotekat në Spanjë që u formua për të mbështetur një milion njerëzit që kishin shtëpitë e tyre të rimarra nga bankat sepse nuk mund të shlyenin borxhin e tyre të hipotekës pas krizës. Ndërsa mirëqenia e shtetit po bëhet gjithnjë e më e pakët ose e privatizuar, platforma rigjeneroi mirëqenien si një formë e dickaje te perbashket. Platforma krijoi një skenar të ri të strehimit që nuk është as private dhe as publike. Në skenarin e tyre strehimi është një e drejtë e pamohueshme. Kur merret, duhet të rimerret përsëri mbrapsh. Prandaj, platforma ka zhvilluar metoda të veçanta për parandalimin e dëbimeve dhe për ri-strehimin e familjeve të dëbuara. Së pari, anëtarët e platformës përpiqen të ndalojnë dëbimet me mjete ligjore, duke i bërë kështu dëbimet një veprim të gjatë dhe të kushtueshëm për shtetin dhe për bankat. Së dyti, ata fizikisht përpiqen të ndalojnë dëbimet duke siguruar një prani të fortë luftarake të trupave njerëzorë gjatë dëbimeve të planifikuara Së treti, ata zënë ndërtesa bosh që i përkasin bankave dhe ri-strehojnë familjet e dëbuara. Me pak fjalë, ata promovojnë në mënyrë aktive një proces që jo vetëm ri-strehon, por edhe ri-dinjifikon njerëzit e dëbuar, duke i nxjerrë ata jashtë sferës së përcaktimit të tyre si objekte të pafuqishme, me borxhe që mund të shpetohen vetëm nga bamirësia e bankave ose vullneti i mire i shtetit.

Dhe e fundit, por jo më pak e rëndësishmja, ne mund të marrim qëndrueshmërinë përtej dilemës ‘efikasiteti i tregut kundrejt përgjegjësisë publike’, duke parë iniciativat që u përpoqën të prodhonin një skenar të ri për administrimin e ujit si një zonë e zakonshme në Selanik, Greqi. Lëvizjet kundër privatizimit të ujit në Greqi e kthyen çështjen e menaxhimit të burimeve ujore nga një çështje tekniko-menaxheriale dhe një dilemë false (p.sh. uji administrohet më mirë publikisht apo privatisht?) në një çështje reale politike. Një pyetje politike u shtrua jo vetëm politikëbërësve, por edhe secilit qytetar: A preferoni të mbani 136 euro në xhep si potencial shpenzues dhe t’i ktheni ato në 6 xhupa ose një smartphone, apo do të ishit të gatshëm t’i ktheni këto 136 euro në kapital të vërtetë? Kjo është, në aftësinë për të marrë vendime aktuale mbi përdorimin, menaxhimin dhe alokimin, të burimeve ujore në qytetin tuaj? Iniciuar nga sindikata e ndërmarrjes së ujit, kjo lëvizje u përhap në një bazë më të gjerë qytetarie, duke përfshirë – ndër të tjera – lëvizjet K136 dhe SOSte në Nero (Uji SOS). Në vend që të protestonin thjesht kundër privatizimit, sindikata dhe lëvizjet e qytetarëve ndërtuan mjetet për të konkurruar për blerjen e ndërmarrjes së ujit të Selanikut kur ajo doli në shitje dhe për ta drejtuar më pas atë si një kolektiv qytetarësh në bashkëpunim me bashkitë. “Blerja e publikut, 136 euro në të njëjtën kohë” ishte motoja e lëvizjes K136. Dhe 136 në fakt i referohet shumës së eurove që secili qytetar do të kontribuonte në mënyrë që ta bënte të mundur këtë ofertë. Për të arritur qëllimin e saj, lëvizja nuk hezitoi të formonte ‘aleanca të shenjta’. Ai mori ndihmë nga një ish këshilltar i programeve të privatizimit të Margaret Thatcher dhe arriti të mbledhë një fond garancie prej një miliard euro për ofertën e tyre nga investitorët globalë.

Shembujt që përmenda, me të gjitha kontradiktat dhe ndryshimet e tyre, ndajnë dy gjëra kryesore të përbashkëta. Së pari, ata tregojnë pikërisht atë që është e gabuar në ndjekjen e qëndrueshmërisë përmes zgjidhjeve inteligjente dhe tekno-menaxheriale. Së dyti, ata propozojnë metoda të reja dhe konkrete për të adresuar problemet thelbësore.

Zgjidhjet inteligjente nuk vënë në dyshim arsyet që krijuan problemet e sotme. Ato trajtojnë simptomat, por nuk e kurojnë sëmundjen. Tani, nëse po kërkojmë zgjidhje të vërteta inteligjente, krijimtari reale dhe inovacion të vërtetë, ja cilat janë. Në metodat dhe praktikat e lindura nga mosmarrëveshja dhe nevoja, jo nga konsensusi. Ky është një moment i pjekur për të marrë seriozisht dështimet e së kaluarës, për t’u shkëputur nga varësia nga rruga dhe për të ndaluar ecjen e gjumit në katastrofë duke investuar fonde masive publike në zgjimin e praktikave tona imunologjike.

Çfarë mund të bëjë një forcë politike progresive, si të Gjelbrit në Evropë, për ta vendosur këtë çështje në agjendën politike?

Le të ndalojmë së foluri tekniko-politikë dhe të flasim përsëri për politikë reale. Demokracia nuk ka qenë kurrë një ushtrim për ndërtimin e konsensusit! Që kur lindi, demokracia ka qenë një proces agonist, kështu që le të guxojmë të jemi përsëri demokratikë dhe t’i kthehemi procesit të politikëbërjes kreative. Siç sugjeron filozofi Luce Irigaray, le të dëshirojmë atë që nuk ekziston ende si mundësinë e vetme për të ardhmen. Eshte përgjegjësia jonë akademike dhe politike të eksperimentojmë me këto metoda të reja për menaxhimin e burimeve urbane si të përbashkëta. Dhe nëse mendoni se eksperimente të tilla janë strategji të rrezikshme, mendoni dy herë. Rreziku që marrim duke vazhduar të investojmë në metoda të dështuara është shumë më i lartë se rreziku i përfshirë në përpjekjen për të gjetur alternativa të reja. Sigurisht, ne mund të dështojmë përsëri duke bërë kështu. Por siç tha i famshmi Samuel Beckett: «Provo perseri. Deshto perseri. Deshto me mire.”

Dilema politike e inxhinierisë klimatike

Retë e bardha, pasqyrat në hapësirë, pyjet e krijuara artificialisht, fabrikat që nxjerrin CO2 nga qielli: teknikat për të manipuluar klimën dhe për të kufizuar dëmet klimatike po fitojnë popullaritet, por ato ngrenë shumë pyetje politike. Kush përcakton nëse, si dhe ku njerëzit lejohen të përzihen me klimën, dhe kush është përgjegjës për pasojat? Studiuesi i Universitetit të Utrechit, Jeroen Oomen argumenton se është koha që një debat demokratik të vëzhgojë këtë proces.

Në vjeshtën e vitit 2019, më shumë se shtatë milion njerëz në të gjithë botën demonstruan me të njëjtin mesazh: elita politike nuk ka arritur të ndalojë ndryshimin e klimës, duke përkeqësuar perspektivat e brezit të ardhshëm.

Sipas demonstruesve, politikanët kanë lënë pas detyrën e tyre kryesore. Ende nuk ka ndonjë politikë të konsiderueshme klimatike, ose të paktën asnjë ulje të ndjeshme të emetimeve globale të gazeve serë. Për shkencëtarët e klimës, kjo është gjithashtu një nga dështimet më të mëdha politike, një që mund të rezultojë në qindra miliona vdekje apo edhe kolaps të civilizimit njerëzor. Paniku për gjendjen e mjedisit midis shkencëtarëve të klimës ka bërë që shumë njerëz të spekulojnë gjithnjë e më shumë rreth mënyrave për të trajtuar problemin përveç politikës. Një grup në rritje po kërkon zgjidhje në formën e gjeoinxhinierisë ose inxhinierisë klimatike: ndërhyrjet e teknologjisë së lartë për të kundërshtuar ndryshimin e klimës. Ndryshimi i klimës, argumentojnë ata, mund të rezultojë në dëmtime shumë të mëdha në shekullin 21, sa vetëm ndërhyrje të rrezikshme teknologjike – megjithë efektet anësore të tyre të papritura dhe të padëshirueshme – mund të zbusin dëmin.

Manipulimi i klimës

Manipulimi i klimës dhe përqendrimi në inxhinierinë e klimës po rritet vazhdimisht, shumica e njerëzve nuk kanë dëgjuar kurrë për të. Politikanët dhe madje edhe shkencëtarët shpesh nuk kanë ide rreth propozimeve që qarkullojnë. Ka të dhëna domethënëse që asnjë fjalë Holandeze nuk është gjetur deri më tani për të përshkruar këto teknologji. Një përkthim i përdorur zakonisht është “manipulimi i klimës”. Megjithëse konotacionet negative të fjalës “manipulim” e bëjnë atë një term shumë të fortë, kjo është efektivisht ajo që përbën: manipulimi aktiv i mjedisit për të luftuar rezultatet më të këqija të ndryshimit të klimës.

“Shumë teknologji të ndryshme janë duke u studiuar, që nga pasqyrat në hapësirë, një mbulesë stratosferike e grimcave të squfurit ose shkumësit, te zbardhja e reve, bimëve dhe infrastrukturës.”

Ky manipulim vjen në dy forma. Në ekstremet e tyre, një formë përpiqet të kundërshtojë shkaqet e ndryshimit të klimës ndërsa tjetra kërkon të kundërveprojë simptomat e saj. E para quhet “reduktim i dioksidit të karbonit”. Ajo bazohet në një vëzhgim të thjeshtë: nëse njerëzimi mund të ngrejë temperaturën mesatare duke shtuar gaze serë në atmosferë, a mund ta ulin atë duke hequr gazrat serë. Shembuj serë përfshijnë ndërtimin e makinave dhe fabrikave për të nxjerrë CO2 nga ajri, (ri) pyllëzimin e zonave të mëdha të tokës dhe fekondimin e oqeanit për të rritur sasinë e algave që kapin CO2.

Forma e dytë e manipulimit, që lufton simptomat e inxhinierisë së klimës, si teknikat e menaxhimit të rrezatimit diellor, përpiqet të manipulojë sistemin klimatik për të kufizuar efektet e përqendrimeve të larta të gazeve serrë dhe për t’i mbajtur ato në minimum. Kjo nuk është më shumë se një llogaritje e thjeshtë e fizikës. Për shkak të rritjes së CO2 në atmosferë, më shumë energji mbetet në sistemin e klimës, duke bërë që temperatura të rritet. Nëse furnizimi i kësaj energjie diellore mund të ngadalësohet ose nëse prodhimi i kësaj energjie mund të stimulohet, atëherë temperaturat mesatare mund të mbahen artificialisht të ulta pavarësisht rritjes së sasive të CO2. Teknikat e menaxhimit të rrezatimit diellor rrisin reflektimin e tokës në mënyrë që më pak energji diellore të mbetet në sistemin e klimës. Shumë teknologji të ndryshme janë duke u studiuar, nga pasqyrat në hapësirë, një vello stratosferike e squfurit ose grimcave të shkumësit, deri tek zbardhja e reve, bimëve dhe infrastrukturës.

Peshimi i opsioneve tona

A janë të dëshirueshme këto ndërhyrje? A janë ata në ndonjë mënyrë një zgjidhje e mundshme për problemin e klimës? A mund të kryhen ato?

Përgjigja më e thjeshtë është jo. Disa studime kanë treguar se kapja dhe ruajtja e CO2 nuk mund të kompensojë emisionet globale të shfrenuara. Metodat e propozuara të kapjes dhe ruajtjes së CO2 kanë disavantazhet e tyre të konsiderueshme. Për shembull, kapja e drejtpërdrejtë e ajrit është e shtrenjtë dhe jashtëzakonisht energjike – nuk është një opsion nëse këto makina intensive nuk funksionojnë me energji të qëndrueshme dhe nuk janë ekonomikisht të vlefshme me çmimet aktuale të CO2.

Kapja dhe depozitimi i karbonit me energji bio (kultivimi i biomasës si lëndë djegëse dhe kapja e menjëhershme e emetimit të saj mbetet i diskutueshëm për shkak të pasigurisë se sa përfitime klimatike jep kjo metodë në të vërtetë dhe me çfarë shpenzimi. Për më tepër, pyetjet në lidhje me kapjen dhe ruajtjen e karbonit bio-energjitik vazhdojnë: a mundet që kultivimi i biomasës për kapjen dhe magazinimin, të zërë vendin e kultivimit të kulturave? A nuk do të nënkuptojë kjo se politika klimatike e vendeve të pasura po zbatohet në kurriz të komuniteteve të varfra në Jugun Global? Vlen gjithashtu të kihet parasysh se ruajtja e CO2 nuk është e lehtë. Teknikat e tjera të reduktimit të CO2 të tilla si fekondimi i hekurit në oqean janë të rrezikshme sepse ato mund të prishin ekosistemet e tëra. E njëjta gjë mund të thuhet për pyllëzimin në shkallë të gjerë (mbjellja e pemëve në një zonë ku ato janë prerë). Ripyllëzimi mund të jetë përçarës duke marrë parasysh se ekosistemet e reja shfaqen në periudha të gjata. pasimi i shpyllëzimeve. Si ripyllëzimi ashtu edhe pyllëzimi (mbjellja e pemëve në një zonë e cila më parë nuk kishte asnjë) mund të ndikojë në ciklet ushqyese dhe ujin.

Ndërhyrja në sistemin e klimës mund të ketë pasoja të mëdha që nuk mund të parashikohen me saktësi. Këto efekte të pasigurta dhe të pabarabarta mund të çojnë në tensione të mëdha politike.”

Për më tepër, kufizimi i fluksit të energjisë diellore në klimë nuk është një zgjidhje. Menaxhimi i rrezatimit diellor (ftohja artificiale e tokës) është e rrethuar nga polemika dhe pasiguri. Ndërhyrja në sistemin e klimës mund të ketë pasoja të mëdha që nuk mund të parashikohen me saktësi. Modelet e reshjeve – dhe veçanërisht musoni mund të prishen, duke rezultuar në reshje përmbytjesh masive dhe thatësire në nivel lokal. Ndërsa disa pjesë të tokës mund të qetësohen e disa të tjerat jo. Këto efekte të pasigurta dhe të pabarabarta, veçanërisht në kombinim me pyetjen se kush kontrollon zhvillimin dhe zbatimin e një teknologjie të tillë mund të çojnë në tensione të mëdha politike të Privatësisë. Ishte për një arsye të mirë që Edward Teller, babai intelektual i bombës me hidrogjen, një herë argumentoi se konflikti në lidhje me manipulimin e motit ndoshta do të shkaktonte luftën e fundit në Tokë. Megjithatë, ne duhet ta pyesim veten seriozisht nëse këto disavantazhe kryesore tejkalojnë dëmin e pritur nga ndryshimi i klimës. Ose, siç argumentojnë shumë mbrojtës të hulumtimeve në inxhinieri klimatike, ne do të duhet të peshojmë një botë me ndryshime të mëdha klimatike kundër një bote me më pak ndryshime klimatike, por me disavantazhet e inxhinierisë klimatike. Çfarë është më keq, dhe kush e vendos këtë?

Nga shkenca te politika

Nuk ka dyshim që inxhinieria e klimës është problematike, por në teori – dhe kjo është ende një pyetje e hapur – disa prej këtyre teknologjive, ose një kombinim i tyre, mund të kufizojnë dëmtimin e klimës. Në politikën globale, inxhinieria e klimës tashmë ka filluar të luajë një rol të madh, pothuajse pa u vërejtur. Supozimet spekulative rreth kapjes së konsiderueshme të CO2 janë pjesë e pothuajse të gjitha parashikimeve kryesore klimatike nga Paneli Ndërqeveritar i Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (IPCC). Qëllimet politikisht dominuese prej 1.5 dhe 2 gradë Celsius të ngrohjes janë realisht të realizueshme vetëm me kapjen dhe ruajtjen e konsiderueshme të CO2.

Në raportin e fundit të IPCC për objektivin prej 1.5 gradë, për shembull, u zhvilluan katër skenarë të mundshëm për të mbajtur ngrohjen nën 1.5 gradë – të gjitha varen në një masë më të madhe ose më të vogël nga kapja dhe ruajtja e CO2. Menaxhimi i rrezatimit diellor përmendet në mënyrë të qartë, me kushtin që ka ende çështje të rëndësishme politike dhe morale për t’u përgjigjur.

Organizata Ndërkombëtare për Standardizim, një këshillim me ndikim për kompanitë e mëdha, tani paraqet menaxhimin e rrezatimit diellor si një gur themeli të mundshëm në politikat e saj klimatike. Rritja e tërheqjes politike ngre pyetjen se si ne si politikanë, shkencëtarë, politikëbërës ose qytetarë – mbajmë një qëndrim kundër këtyre teknologjive të rrezikshme.

“Ndërsa pasiguritë teknologjike dhe shkencore përbëjnë kufizime serioze për potencialin e inxhinierisë klimatike, ngulitja e teknologjive të reja në botën reale është pyetja më thelbësore.”

Së pari, duhet të ketë një debat serioz që përfshin të gjithë aktorët e interesuar. Pyetjet më të rëndësishme në lidhje me reduktimin e dioksidit të karbonit dhe menaxhimin e rrezatimit diellor janë politikë dhe me natyrë morale. Ndërsa pasiguritë teknologjike dhe shkencore përbëjnë kufizime serioze për potencialin e inxhinierisë klimatike, ngulitja e teknologjive të reja në botën reale është pyetja më thelbësore.

Kush përcakton se si zbatohet teknologjia? Si rregullohet ky kontroll? Dhe si lidhen kapja e CO2 ose menaxhimi i rrezatimit diellor komercialisht dhe politikisht? Pyetjet në lidhje me etikën midis brezave, të tilla si nëse është e pranueshme të ngarkosh brezat e ardhshëm me detyrime klimatike që vijnë nga vendimet aktuale të politikave dhe rreziku që manipulimi i klimës të zvogëlojë gatishmërinë për të zbatuar një politikë rigoroze të klimës, gjithashtu luajnë një rol kryesor.

Një rregullim i thjeshtë teknologjik nuk mund ta shpëtojë klimën; një reduktim thelbësor i emetimeve të CO2, mbetet i domosdoshëm për të arritur qëllimet e klimës së Marrëveshjes së Parisit. Nuk ka përgjigje të qartë për këto pyetje. Prandaj, ato janë thellësisht politike: cilat lloje të politikës klimatike janë të pranueshme dhe në çfarë kushtesh? Sidoqoftë, ne mund t’i mbështesim debatet tona rreth një numri parimesh. Programi Oxford Geoengineering i ngritur në Universitetin e Oxfordit për t’u angazhuar me shoqërinë në lidhje me gjeo-inxhinierinë, ka zhvilluar një rregull të përgjithshëm me pesë pjesë – të njohur më mirë si Parimet e Oksfordit – për modifikimin e klimës:

  1. Modifikimi i klimës duhet të rregullohet si një e mirë publike, që do të thotë se interesat komercialë nuk duhet të vijnë kurrë më parë;
  1. Publiku duhet të përfshihet në vendimmarrjen për këto teknologji;
  1. Kërkimet për këto teknologji duhet të bëhen të njohura për një audiencë të gjerë, dhe po kështu edhe për rezultatet;
  1. Duhet të ketë vlerësime të pavarura në lidhje me ndikimin e teknologjive;
  1. Duhet të bëhen politika për zbatimin e teknologjive.

Këto pesë parime duhet të shërbejnë si bazë për çdo debat në lidhje me manipulimin e klimës. Të gjithë burojnë nga e njëjta bindje qendrore: manipulimi i klimës duhet të jetë në shërbim të sa më shumë njerëzve të jetë e mundur dhe duhet të organizohet si i tillë.

Demokratizimi i gjeo-inxhinierisë

Për sa kohë që nuk ka një politikë të rëndësishme klimatike, tërheqja e inxhinierisë së klimës do të vazhdojë të rritet. Por kjo do ta bëjë atë jo më pak të diskutueshëm. Përkundrazi, këto ndërhyrje të rrezikshme në klimë do të mbeten shumë problematike për shumë njerëz dhe jo në përputhje me rolin që ata e shohin të rezervuar për njerëzit Tokën.

Konsideratat politike në lidhje me përdorimin e tokës dhe fuqinë, janë të qenësishme në debatin për klimën dhe nuk zhduken menjëher për shkak të ndërhyrjeve teknologjike. Si shoqëri, ne shpesh priremi të zhvendosim zhvillimet teknologjike në fushën e shkencës ose sipërmarrësve. Por nëse besojmë se manipulimi i klimës duhet t’u shërbejë të gjithë njerëzve në një mënyrë demokratike, menjëherë është e qartë se inxhinieria e klimës është kryesisht një çështje politike. Kjo nxjerr në dritë një numër kërkesash të mëtejshme. Meqenëse teknologjitë ndryshojnë ndërmjet tyre, është e pamundur që inxhinieria klimatike të zhvillojë një politikë të vetme për të gjitha.

Masat e menaxhimit të rrezatimit diellor të tilla si velloja e shkumësit stratosferik ngrenë menjëherë pikëpyetje në lidhje me demokracinë: a mund të jetë demokratike një teknologji që realisht, mund të kontrollohet në mënyrë teknokratike? A mund ta imagjinojmë që vendimmarrja ndërkombëtare për këtë çështje do të pasqyrojë dëshirat dhe besimet e një gamë të gjerë të kombeve dhe komuniteteve? Kjo kërkon një debat të thellë politik dhe shoqëror se cili autoritet ka legjitimitetin për të gjykuar në këtë çështje. Nga ana tjetër, masat e reduktimit të CO2 kërkojnë hapje për efektet e tyre në marrëdhëniet globale të energjisë. Ndërhyrje të tilla si (ri) pyllëzimi dhe kapja dhe ruajtja e karbonit bio-energjetik me rastin e një reflektimi mbi aksesin në tokë si marrëdhëniet midis komuniteteve dhe politika ndërkombëtare të komuniteteve, duke marrë parasysh se si tashmë përdoret toka e nevojshme për këto ndërhyrje. Supozimi i heshtur se emetimet negative janë pjesë e politikës klimatike gjithashtu duhet të diskutohet më hapur, pasi këto supozime mund të vonojnë ndryshimet e nevojshme në sistemin e energjisë.

Një synim i parë duhet të jetë shpërndarja e njohurive – dhe implikimet politike që lidhen me të – tek politikanët dhe qytetarët, në vend se ta kufizojmë atë te shkencëtarët dhe diplomatët e lartë.”

Shkurtimisht, konsideratat politike duhet të drejtojnë zhvillimin e këtyre teknologjive. Një synim i parë duhet të jetë shpërndarja e njohurive – dhe implikimet politike që lidhen me të – tek politikanët dhe qytetarët, në vend se ta kufizojmë atë te shkencëtarët dhe diplomatët e lartë.

Së dyti, nëse këto teknologji mund të mos çojnë në politika më të buta të klimës, duhet të bëhet e qartë se si ato tashmë po ndikojnë në politikën e klimës.

Së treti, duhet të ketë një kërkim të vazhdueshëm të mundësive për të stimuluar debatin publik mbi këtë, duke u përqendruar me tepër tek pyetjet politike dhe morale sesa faktet shkencore. Kjo fillon me marrjen e një qëndrimi nga politikanët, shkencëtarët që ofrojnë njohuritë e tyre të plota, fushatat e organizatave mjedisore dhe partitë politike që stimulojnë debatin. Në disa vende, politikanët tashmë kanë marrë një qëndrim. Si qeveria e Britanise Madhe dhe parlamenti, për shembull, janë mbledhur rreth Parimeve të Oksfordit. Në Hollandë, partitë e Gjelbra si GroenLinks duhet të ndjekin këtë shembull. Mbi të gjitha, gjëja më e rëndësishme është mendimi ynë në lidhje me manipulimin e klimës. Është një fakt që manipulimi i klimës sjell si mundësi ashtu edhe rreziqe, por ajo që nuk jepet është roli që do të luajë në politikën globale – si dhe atë kombëtare – të klimës. Është koha që ky rol të përcaktohet nga një debat politik dhe i ashpër.

Politika e perfaqësimit në lëvizjen e klimës.

Për dekada, puna e palodhur e aktivistëve në të gjithë botën ka avancuar axhendën e klimës, duke rritur ndërgjegjësimin e publikut dhe ambiciet politike. Megjithatë, sot fama e një aktivisti suedez nuk njihet. Alast Najafi shqyrton se si “efekti Greta” është simptomatik i paragjykimit racor strukturor i cili përcakton zërat e kujt dëgjohen më fort. Integrimi i një qasjeje ndër-sektoriale në lëvizjen e klimës dhe politikëbërjen mjedisore është thelbësore për të sfiduar përjashtimin e njerëzve me ngjyrë dhe pasojat e tij të dëmshme për komunitetet në të gjithë globin. Historia e Greta Thunberg është një nga superlativat dhe surprizat.

Në vitin e parë pasi nxënësja me gërsheta bjonde doli në publik, fama e saj u ngrit në lartësitë stratosferike. Njihet si t “efekti Greta”, aktiviteti i saj i palëkundur ka mbërthyer miliona në të gjithë globin për të marrë pjesë në demonstratat e klimës duke kërkuar që qeveritë të bëjnë pjesën e tyre në ndalimin e ndryshimit të klimës. Që kur ajo filloi grevën e saj të shkollës në gusht 2018, Greta Thunberg ka frymëzuar homazhe të shumta dhe të gjera. Ajo është quajtur idhull dhe ikona planet. Kisha e Suedisë madje arriti deri atje sa ta emërojë me shaka atë pasardhës të Jezu Krishtit. Këto ditë, Greta Thunberg po ftohet në korridoret e pushtetit, të tilla si Kombet e Bashkuara dhe Forumi Ekonomik Botëror në Davos, ku udhëheqësit globalë dhe koorporatat ekzekutive ndërkombëtare do të dëgjojnë mesazhin e saj të rëndësishëm.

Nga fundi i vitit 2019, ekspozimi i saj mediatik kulmoi në një nominim për Çmimin Nobel për Paqe dhe një ftesë përtej Atlantikut me synimin për të marrë pjesë në konferencat e klimës në New York dhe Kili. Edhe nëse çmimi përfundimisht i shkoi Kryeministrit Etiopian Abiy Ahmed Ali, aktivistja e ri e klimës tani është nominuar për të dytin vit radhazi dhe nuk i mungojnë çmimet dhe nderimet. Edhe pse vetëm në adoleshencën e saj, Greta Thunberg u bashkua me Edward Snowden dhe Denis Mukwege si laureat i Çmimit për të Drejtën e Jetesës dhe është emëruar personi i vitit i vitit 2019 – një titull që ajo ndan me krerët e shteteve të tilla si Nelson Mandela dhe Angela Merkel

Shtrohet pyetja se si një 17-vjeçare mund të mblidhte media ndërkombëtare në një kohë kaq te shpejtë.

Përgjigja për këtë është shumë-shtresore. Koha është një avantazh. Greta Thunberg dha një mesazh në një kohë kur njerëzit ishin gati ta merrnin atë, si një frut i pjekur për mbledhje. Gjatë dekadës së kaluar, çështjet e klimës kanë zënë gradualisht gjithnjë e më shumë hapësirë ​​në ligjërimin publik dhe kanë gjetur rrugën e tyre në politikën kryesore. Qoftë nga shqetësimet e sigurisë pas katastrofës bërthamore Fukushima apo për raportet alarmante që na kanë arritur nga shkencëtarët ose Kombet e Bashkuara, njerëzit e dëgjuan dhe ishin tashmë. duke u mobilizuar. Për më tepër, forma krijuese e Greta Thunberg jehoi në të gjithë globin e Privatësisë, për të mos përmendur karakterin e saj intriguesin.

Karakteristikat personale si sindroma e saj Asperger mund të kenë kontribuar në rritjen e shpejtë të profilit të Gretës, megjithëse ato gjithashtu kanë qenë objekt sulmesh nga presidenti i SHBA Donald Trump.

Fjalët e pashprehura

Fjalë e pashprehur dhe përpjekja për të shpjeguar fenomenin e Greta Thunberg pa pranuar privilegjet e botës në të cilën ajo ka lindur do të humbasë një aspekt të rëndësishëm të rritjes të shpejtë të famës. Përveç se është një individ mbresëlënës me një mesazh që bota duhet të dëgjojë me ngulm, ajo është gjithashtu një vajzë e bardhë e klasës së mesme nga Veriut. Shenjuesit shoqërorë të racës dhe klasës sigurisht që kontribuan në qasjen më të lehtë të Greta Thunberg në media, burime dhe forume për të folur. Fotoja e parë e Greta Thunberg e shkollës që godet para parlamentit suedez sebashkume nënën e saj, një këngëtare e famshme e operës i cili në atë kohë kishte mbi 40 000 ndjekës.

Mbulimi mediatik i lëvizjes klimatike në mënyrë disproporcionale anon nga aktivistët e bardhë, duke fshirë punën e personave me ngjyrë. Një shembull tronditës është vendimi i Associated Press për të hequr aktivisten me ngjyrë nga Uganda, Vanessa Nakate nga një foto në prag të Forumit Ekonomik Botëror 2020 në Davos. Agjencia e lajmeve ishte e shpejtë për të shpjeguar se kjo ishte bërë “thjesht për shkak të përbërjes” Por kjo deklaratë ishte një mënyrë për të thënë që një njeri me ngjyrë në foto nuk i përshtatet një lëvizje klimatike të udhëhequr nga të bardhat. Katër personat e mbetur në foto, të gjithë ishin të bardhë, nuk dukej se shqetësonin përbërjen e figurës. A është kjo nje rastesi?

Sigurisht që jo. Puna e teoricienit kulturor Stuart Hall ka analizuar përfaqësimin e kategorive të tilla si raca dhe gjinia në masmediat. Ai zbuloi se diskursi mediatik nuk pasqyron kulturën dhe shoqërinë, por përkundrazi i rindërton ato duke ndjekur një ideologji që siguron që pushteti të mbetet me status. Paragjykimi racor në diskursin publik dhe mediat kryesore është padyshim një çështje e kahershme dhe rezultat i formave strukturore të diskriminimit brenda industrisë. Në një studim të vitit 2015 mbi gazetarët në MB, Instituti Reuters për Studimin e Gazetarisë zbuloi një “dështim kronik për të arritur nivele të arsyeshme të diversitetit etnik në gazetari”.

Pavarësisht se Britanikët e Zinj përbëjnë 3 përqind të popullsisë Britanike, ata përfaqësojnë vetëm 0.2 përqind të gazetarëve britanikë, gjë që i bën ata grupin etnik më të nën-përfaqësuar në industri. Në një letër të hapur, gazetari me ngjyre Collective UK shprehu bindjen se “ekziston një korrelacion i drejtpërdrejtë midis përbërjes etnike të stafit në një redaksi dhe mënyrës se si mbulohen çështjet”. Largimi dhe fshirja e aktivistes me ngjyrë nga Uganda Vanessa Nakate do të kishte më pak e mundur të ndodhë në një redaksi të larmishme.

Kur trupat me ngjyra shfaqen në mjetet e komunikimit masiv, rrëfimet për to rrallë largohen nga stereotipet raciale; ato zakonisht përshkruhen si viktima ose, më keq, si të dhunshme ose të rrezikshme.

Nën-përfaqësimi dhe paragjykimi racor në masmediat nuk janë thjesht një fenomen britanik. Në Shtetet e Bashkuara, një sondazh i vitit 2017 nga Shoqata Amerikane e Redaktuesve të Lajmeve zbuloi se vetëm një në çdo gjashtë punonjës të redaksisë i përkiste një pakice racore. Kur njerëzit me ngjyrë shfaqen në mjetet e komunikimit masiv, rrëfimet për to rrallë largohen nga stereotipet raciale; ato zakonisht përshkruhen si viktima ose, më keq, si të dhunshme ose të rrezikshme. Kështu, përqendrimi joproporcional i mediave tek Greta Thunberg nuk vjen si befasi dhe është pjesërisht për shkak të keqinterpretimit të rëndë të njerëzve me ngjyrë. Dëmi i tij kolateral është që t’i bëjë aktivistët me ngjyrë të padukshëm.

Para se Greta Thunberg të fillonte protestat e saj krijuese, aktivistë të tjerë të rinj të klimës ose aktivistë me ngjyrë kishin luftuar në mënyra të ngjashme mbresëlënëse. Këmbëngulja e aktivistes së re indiane Aditya Mukarji ka bërë që mbi 25 milion kashtë plastike në restorant në New Dehli të zëvendësohet me letra të ndryshme. Një shembull tjetër është aktivistja adoleshente Helena Gualinga nga komuniteti Sarajaku në Ekuador, e cila po lufton kundër industrisë së karburanteve fosile për të ruajtur të drejtat e lagjes indigjene.

“Aktivistët me ngjyrë thuhet se po ndjekin hapat e saj. Një kategorizim i tillë i privon ata nga agjencia e tyre dhe nuk arrin të pranojnë se lidhja e tyre do të paraprinte Greta Thunberg.”

Por siç qëndrojnë aktualisht gjërat, vetëm fama e Greta Thunberg nuk është asgjë. Aktivistët me ngjyrë thuhet se po ndjekin hapat e saj. Një kategorizim i tillë i privon ata nga agjencia e tyre dhe nuk arrin të pranojë se lidhja e tyre paraprinte Greta Thunberg. Sidoqoftë duhet të jeni absolutisht të qartë se në asnjë mënyrë Greta Thunberg vetë për të fajësuar politikën e sotme të deformuar të përfaqësimit. Fama e saj e pashoqe duhet të njihet si simptomë e një sistemi të përshtatur për të mbrojtur dhe riprodhuar privilegjin e bardhë.

Vajza e bardhë dhe vajza me ngjyrë

Ishte interesante të merret parasysh idealizimi aktual i Greta Thunberg së bashku me historinë e një aktivisteje tjetër të re që u bë e famshme në një moshë shumë të re: aktivistja pakistaneze dhe laureatja e çmimit Nobel për Paqen Malala Yousafzai. Ajo u bë e njohur për botën në fund të vitit 2012 si vajza e cila u qëllua në Taliban në fytyrë për fushatë për arsimimin e vajzave. Çmimi grumbulloi sasi të mëdha të mbulimit mediatik, duke e kthyer atë në një figurë me ndikim global me fuqi të zgjeruara të bindjes. Ngjashëm me Greta Thunberg, Malala Yousafzai ishte e ftuar në shfaqje të shumta diskutimi, shkroi opsione dhe mbajti një fjalim shumë të vlerësuar në Kombet e Bashkuara.

Sidoqoftë, ajo që i dallon dy aktivistët e palodhur është ndryshimi në imazhin publik me të cilin filluan karrierat e tyre përkatëse. Nga njëra anë, imazhi i Greta Thunberg është ai i një vajze që u ndje thellësisht e detyruar të organizonte një grevë në shkollë dhe më pas u bë një aktiviste e klimës. Nga ana tjetër është Malala Yousafzai e cila është shumë e shënuar nga akti i dhunshëm që e vendosi atë në qendër të vëmendjes. Historia e saj, megjithëse u kapërcye fuqishëm, ishte fillimisht një viktimizim dhe traumë.Narrativa e ndërtuar rreth saj përputhej me parandjenjat mbizotëruese të grave me ngjyrë si viktima në duart e burrave brutalë me ngjyra, duke ushqyer kështu stereotipet ekzistuese. Përmes aktivizmit të saj të patrembur, Malala Yousafzai ka arritur të shkatërrojë këtë imazh dhe të zotërojë rrëfimin e saj.

Sidoqoftë, nuk duhet harruar që gratë me ngjyrë shpesh ndëshkohen për shfaqjen e ndjenjave të zemërimit ose inatit. Duhet vetëm të kujtojmë valën fanatike të kritikave që goditi Serena Williams pas turneut të tenisit US Open 2019.”

Megjithatë, edhe sot, imazhet publike të këtyre dy aktivistëve nuk mund të jenë më të ndryshme. Greta Thunberg nuk ngurron të tregojë emocionet e saj publikisht. Fuqia dhe guximi i saj që ju drejtua Kombeve të Bashkuara në 2019 magjepsi publikun me zemërimin, lotët dhe emocionet e saj të papërpunuara. Ajo kritikon hapur udhëheqësit dhe politikanët botërorë të cilët nga ana tjetër dëgjojnë dhe pranojnë se ndiejnë “admirim të madh, gjithashtu përgjegjësi dhe faj”.

Malala Yousafzai, nga ana tjetër, la përshtypje përmes mirësisë, përulësisë dhe faljes së saj mahnitëse ndaj sulmuesit të saj. Një shfaqje publike e zemërimit dhe inatit ndaj personit dhe sistemit që përfundimisht e vuri atë në gjendje kome gjashtë ditore do të kishte qenë një reagim më se i ligjshëm. Dallimi qëndron në sjellje dhe sigurisht ndikon personaliteti i tyre të ndryshëm. Sidoqoftë, nuk duhet harruar që gratë me ngjyrë shpesh ndëshkohen për shfaqjen e ndjenjave të zemërimit ose inatit. Duhet vetëm të kujtojmë valën fanatike të kritikave që goditi Serena Williams pas turneut të tenisit US Open 2019.

Loja brenda dhe jashtë e politikëbërjes

Çështja në parim, nuk ka të bëjë me fitimin e vlerësimeve globale ose kush fitoi i pari këtë çmim. Dihet mirë që vendet nga Jugu Global dhe njerëzit me ngjyrë preken në mënyrë disproporcionale nga efektet e ndryshimit të klimës, siç janë ngjarjet ekstreme të motit. Megjithatë vendet e tyre në tryezat e negociatave zënë vend të njerëzve që në rastin më të mirë flasin në emër të tyre. Edhe kur përfaqësohet, çekuilibri i fuqisë është i tillë që zërat e tyre dëgjohen rrallë. Kur zërat nuk marrin përfaqësimin e duhur, rezultatet janë politike dhe projekte që përjashtohen dhe diskriminohen në mënyrë strukturore.

Asgjë përveç këtij përjashtimi sistematik dhe heshtjes së zërave nuk mund të shpjegojë se si një projekt në shkallë të gjerë për zbutjen e klimës sipas Protokollit të Kiotos siç është diga hidroelektrike Barro Blanco në lumin Tabasara në Panama mund të ishte konceptuar që të neglizhonte fillimisht ndikimin e saj shkatërrues në të drejtat dhe jetesën e komuniteteve lokale. Pavarësisht kundërshtimit të ashpër, ndërtimi – nëse përfundon ndonjëherë – do të kishte çuar në zhvendosjen e familjeve vendase dhe përmbytjen e tokave të tyre. Rreziqet që ndërtimi paraqiste për popullatën lokale mund të vlerësoheshin lehtësisht nëse do të kishte pasur një konsultim gjithëpërfshirës të bazuar në të drejtat e njeriut para miratimit të projektit.

Mekanizmat e përjashtimit dhe diskriminimit nuk janë të kufizuara në Jugun Global. Komunitetet me ngjyra janë shpesh ato të cilat mund të gjenden infrastrukturat e dëmshme për mjedisin, siç janë termocentralet, aeroportet dhe rrugët e ngarkuara. Kjo në fund të fundit i bën banorët – tashmë të dobësuar nga klasa historike dhe diskriminimi racor – edhe më të prekshëm, duke e kthyer jetesën e tyre në “terrene hedhëse për rreziqe mjedisore”. Një analizë e Unionit të Shkencëtarëve të Shqetësuar të vitit 2019 zbuloi se komunitetet me ngjyrë në Veri-Lindjen Amerikane dhe në mes të Atlantikut janë më të ekspozuar ndaj sasive shumë më të larta të ndotjes së ajrit sesa grupet e tjera demografike. Mesatarisht, njerëzit jetojnë me 66 përqind më shumë ndotje të ajrit, Amerikanët, Hispanic me 75 përqind më shumë ekspozim ndaj grimcave të vogla të ndotjes. E njëjta gjë vlen për lagjet e populluara në Berlin me një përqindje të lartë të komuniteteve migrantë, të tilla si Neukölln dhe Kreuzberg, ku ndotja e ajrit është dukshëm më e lartë se në rrethet e tjera. Këto zbulime janë riprodhuar në Mbretërinë e Bashkuar, ku, sipas Black Lives Matter UK, aeroporti i London City është i vendosur në një komunitet, të ardhurat mesatare të të cilit në vit janë gjashtë herë më të ulëta se të pasagjerëve që largohen prej tij. Raste të tilla në të cilat jeta dhe mirëqenia e komuniteteve me ngjyrë janë anashkaluar janë të mundshme sepse njerëzit me ngjyrë janë të nënpërfaqësuar në proceset e politikëbërjes mjedisore dhe kanë fuqi të mbrohen dhe të bëjnë të dëgjohen zërat e tyre.

Fuqia e një qasjeje ndërprerëse

Ndryshimi i klimës na prek të gjithëve; nuk duhet të jetë vetëm për disa. Megjithatë, në debatin e tanishëm për klimën, personat me ngjyrë, pavarësisht nëse jetojnë në Jugun Global ose në Veri, priren ta gjejnë veten në kufijtë e pushtetit. Si duhet të dëgjojmë zërat e aktivistëve me ngjyra nëse atyre u privohet sistematikisht hapësira për të folur?

“Ndërsektorialiteti kërkon të njohë përvojat e njëkohshme dhe të pandashme të margjinalizimit duke marrë si pikënisje faktin se nuk ka gjë të tillë si luftë me një çështje të vetme.”

Një mënyrë për të trajtuar në mënyrë gjithëpërfshirëse çekuilibrat në ligjërim, fuqi dhe përfaqësim është futja e ndërprerjes në debatin mbizotërues të klimës. Ndërsektorialiteti kërkon të njohë përvojat e njëkohshme dhe të pandashme të margjinalizimit duke marrë si pikënisje faktin se ekziston një gjë e tillë si një luftë me një çështje të vetme

Një qasje ndërprerëse ndaj debatit mbizotërues të klimës pranon sfidat që paraqiten kur kategoritë shoqërore si raca, feja ose klasa bashkëveprojnë dhe mundëson një analizë se si këto kategori mund te kenë përsëri akses në burime dhe fuqi. Ndërsektorialiteti nuk ofron vetëm një kornizë që ndihmon në përfshirjen e çështjeve rreth privilegjit dhe fuqisë, por gjithashtu na ndihmon të dëgjojmë të tjerët dhe të vlerësojmë privilegjet tona. Kjo na lejon të akomodojmë zëra të margjinalizuar të komuniteteve që janë goditur më keq nga ndryshimi i klimës dhe lejon që këto komunitete të zotërojnë narrativat e tyre.

Duhet të theksohet se Greta Thunberg është e vetëdijshme për mekanizmat e përfshirjes, përjashtimit dhe kryqëzimet e pushtetit. Prandaj, ajo në mënyrë të palodhur promovon aktivistë të tjerë në fjalimet e saj ku mbajti një konferencë të përbashkët shtypi me aktivistë nga Afrika e Jugut, Uganda dhe Kenia pas një debati për racizmin që ndoqi Vanessa Nakate. Në një fjalim të Kombeve Bashkuara, Greta e quajti veten “një nga ato me fat” dhe në një opsion të mëvonshëm, ajo fajësoi “sistemet koloniale, raciste dhe patriarkale” për mënyrën dhe me çfarë shpejtësie evoluoi kriza e klimës. Është koha që bota të dëgjojë të gjithë mesazhin e Greta Thunberg: ka një mori zërash të tjerë për t’u dëgjuar në luftën për një planet që është i shkëlqyeshëm për të gjithë ne.

Autori i kësaj pjese falenderon Anouchka Oler për mbështetjen e saj të paçmuar.

2020 Viti Zero

Pavarësisht nëse i bën jehonë brezave, kriza shëndetësore ka qenë një moment i qartë thyerjeje, duke treguar si nevojën, ashtu edhe potencialin për një botë ndryshe. Por ndryshimi do të varet nga zgjedhjet, lëvizjet dhe idetë që përcaktojnë reagimin tonë.

Kriza shëndetësore ka mjegulluar kufijtë midis shumë sfidave me të cilat përballemi në shekullin 21. Si jetojmë së bashku në një botë të globalizuar, çfarë vlerëson më shumë shoqëria jonë, si të lidhemi me shkencën, mjekësinë dhe teknologjinë dhe si të ndryshojmë ndarjen e mjedisit? Përmes pandemisë, pyetje të tilla themelore konvergjojne rreth asaj që qëndron në qendër të tyre: jeta dhe të jetuarit së bashku. Efekti është se viti 2020 është përjetuar si një krizë e përgjithshme: kriza shëndetësore dhe kolapsi ekonomik, nderkohe zjarret në pyje dhe ciklonet, konfliktet brenda dhe midis shoqërive rriten. Njerëzimi gjithashtu ka shfaqur burimet e tij më të mëdha të shpresës gjatë gjithë pandemisë: solidaritetin dhe kujdesin, bashkëpunimin dhe krijimtarinë.

virusi ekspozon padrejtësi të thella në efektet e tij shkatërruese dhe cenueshmëria e shumë vendeve perëndimore zbulon brishtësine e sistemeve të paracaktuara thjesht per efikasitetin e tregut

Mes ndryshimeve gjithëpërfshirëse shoqerore, ndryshimit të sjelljeve dhe ndërhyrjes së qeverisë, janë paraqitur shumë vizione për një botë më të mirë post-pandemike. Mbi të gjitha, virusi ekspozon padrejtësi të thella në efektet e tij shkatërruese dhe cenueshmëria e shumë vendeve perëndimore zbulon brishtësinë e sistemeve të paracaktuara thjesht për efikasitetin e tregut. Covid-19 nuk është thjesht një katastrofë natyrore. Ndërsa hetimi për origjinën e tij vazhdon, përdorimi i tokave pjellore dhe një sistem i industrializuar i ushqimit janë faktore kyc në emergjencen e shkaktuar nga sëmundjet e reja vdekjeprurëse. Sidoqoftë, një patogjen nuk do të mjaftojë për të sjellë një të ardhme më të drejtë, më të qëndrueshme; veprimet e shteteve, lëvizjeve, komuniteteve dhe bizneseve do të jenë kritike.

Përmes kësaj lente ky botim i “Green European Journal” krijon nje perqasje ndaj pandemisë dhe domethenies se saj per shoqerine. Nga roli i grave në punët esenciale jetesore te digjitalizimi i përshpejtuar i punës dhe jetës shoqërore, pandemia forcon dhe rikonfiguron ndarjet ekzistuese dhe pabarazitë. Duke e pare ne kendveshtrimin e rritjes globale te organizimit anti-racist dhe zhvendosjes së peizazheve politike, shfaqen solidaritete , rrëfimet dhe tensione te reja. Siç ndihet në vendet turistike të shkreta të Italisë, lagjet e mbushura me njerëz të Barcelonës dhe bashkitë e reja të gjelbra të Francës, çështjet e shërbimeve publike, hapësirës dhe mjedisit që përcaktojnë jetën në qytet fitojnë një urgjencë edhe më të madhe. Të ballafaquar me çmimin e shkurtimeve ne shkalle të rrezikshme ne sektorin publik në shumë vende, botimi vazhdon për të eksploruar mangësitë e modelit tonë ekonomik dhe rolin e domosdoshëm, por ndryshues të shtetit të mirëqenies në sigurimin e mirëqenies së të gjithëve. Nga bio-mbikëqyrja dhe migrimi global te rezistenca anti-mikrobike dhe degëzimet kulturore të kësaj goditjeje kolektive, ne gjithashtu shohim perpara, duke pyetur se si kjo krizë do të ndikojë në botën tonë në vitet që vijnë.

Megjithëse ekspertët dhe shkencëtarët e shëndetit paralajmëruan për rrezik pandemik për vite me rradhë, eshte e kuptueshme qe vala e pare e kapi Evropen ne befasi. Përmes solidaritetit – spontan, si dhe i kanalizuar përmes shtetit të mirëqenies – Shoqëritë evropiane ia dolën mbanë. Ashpërsia e një vale të dytë vetëm disa muaj më vonë ngre pyetje të mëtejshme të qëndrueshmërisë, kapacitetit shtetëror dhe një tendence shqetësuese drejt vetëkënaqësisë. Për një Bashkim Evropian të mësuar të lëkundet midis krizave, pandemia vazhdon të provojë kornizën e saj institucionale. Pavarësisht nga një fond i rimëkëmbjes fillestare, politika e tij mbetet larg realitetit në terren dhe e kufizuar nga lojërat e pushtetit midis anëtarëve të saj. Kufiri tjetër për bashkëpunimin evropian, pavarësisht nga pengesat, duhet të jetë një politikë pozitive e përqendruar në mirëqenie, shëndet dhe solidaritet.

Pandemia goditi pikërisht kur ekologjia po adaptohej në një qendër të re. Ndërsa lufta kundër ndryshimit të klimës është larg fitores, ajo tani formëson politikën brenda dhe globalisht. Me Covid-19, pasojat shkojnë shumë më thellë. Kriza shëndetësore, bllokimet dhe recesioni i vendosin shërbimet publike dhe vendet e punës përsëri në zemër të debatit, por, në të njëjtën kohë, çështjet e gjelbra nga ndotja e ajrit dhe hapësira urbane në ekonominë e kujdesit dhe cilësia e jetës janë bërë vetëm më të ngutshme. Në shumë qytete, rajone dhe vende evropiane, partitë e Gjelbra po qeverisin në një krizë, të ballafaquar me shkëmbime të vështira dhe përparësi të papritura.

Me Covid-19, lidhja midis shëndetit tonë dhe asaj të mjedisit më të gjerë është bërë e menjëhershme dhe personale

Në një skenë të trazuar politike mes pakënaqësisë në rritje, qeveria e Gjelbër duhet të kanalizojë kërkesat e lëvizjeve të reja dhe t’u përgjigjet njerëzve përtej qëndrimeve tradicionale, nëse do të kete një ndikim vendimtar. Por sigurimi se lidhjet midis krizës shëndetësore, ngrohjes klimatike dhe zhdukjes masive nuk jane te humbura është sfida e vërtetë. Me Covid-19, lidhja midis shëndetit tonë dhe mjedisit më të gjerë është bërë e menjëhershme dhe personale. Në këtë prekje qëndron një rrëfim i fuqishëm që duhet zhbllokuar për të nxitur ndryshimin për një të ardhme më të mirë. Shumë më tepër sesa një pyetje mjedisore, ajo prek çdo aspekt se si ne jetojmë së bashku, punojmë dhe prodhojmë dhe marrim vendime kolektive.

Viti 2020 shënon hyrjen tonë të qartë në shekullin 21. Politika e jetës është këtu me gjithë kompleksitetin e saj. Në një mënyrë ndryshe nga krizat financiare, luftërat ose trazirat politike, kjo krizë shëndetësore ka bere qe gjithçka të ndalet. Rindertimi i shoqërisë në një mënyrë që nuk lejon që e njëjta gje të ndodhë përsëri do të kërkojë një modelim të thellë, padyshim te nevojshem. Ekologjia politike është thelbësore për të lundruar në këtë pasiguri. Përmes forcimit të solidaritetit dhe qëndrueshmërisë, krijimit të një konsensusi të ri për atë që ka vërtet rëndësi dhe krijimit të një marrëdhënieje të re me botën natyrore, ajo mund të mbajë jetën dhe jetesën së bashku në qendër të politikës sonë.

Politika e mjaftueshmërisë: Një qasje e re ndaj prodhimit ekologjik

Projekti i prodhimit ekologjik të Fondacionit të Europës së Gjelbër (ECOPRO) përqendron fokusin e tij në zhvillimin e teknologjive të gjelbra të qëndrueshme në një shoqëri pas rritjes.

Ideja thelbësore integrale e projektit është që vendosja e teknologjive të tilla të gjelbërta do të prodhojë dhe ruajë një ekuilibër të gjelbër dhe të drejtë shoqëror; ai që është i nevojshëm në kontrast me modelin aktual që ne përdorim të dëmtimit të rritjes kapitaliste që lind vetëm kursime, pabarazi dhe degradim mjedisor.

Një numër në rritje i zhvillimeve, të tilla si shterimi global i rezervave të peshkut dhe ndryshimi i klimës, e bëjnë të qartë se ne kërkojmë më shumë sesa toka mund të japë ose të mbajë. Dhe gjelbërimi ose kjo ekonomi ekzistuese nuk do të ndryshojë këtë kalim sistematik të kufijve: bërja e proceseve të prodhimit thjesht më (eko) efikase çon vetëm në më shumë prodhim dhe konsum. Njerëzit thjesht bëjnë më shumë kilometra me makina më efikase. Në thelb, ekonomia jonë e përqendruar në rritjen e PBB-së, e cila ka qenë shumë e suksesshme në shekullin e 20-të, nuk i jep më premtimet e saj : pabarazia në rritje dhe papunësia strukturore në BE shkojnë paralelisht me shkeljen e kufijve planetarë.Aurelie Marechal identifikoi pesë lëvizje të mëdha për të shkuar përtej rritjes në Green European Journal : ne duhet të ndajmë pasurinë; ndajnë punën; rioriento fitimet financiare drejt investimeve në ekonominë reale; të zvogëlojë shkallën e përgjithshme të prodhimit dhe konsumit; dhe eksperimentoni me alternativa lokale. Sidoqoftë, këto ndryshime nuk janë të mjaftueshme nëse ato thjesht rivendosin marrëdhëniet ekzistuese të pushtetit. ‘Prodhimi ekologjik’ i vërtetë përfshin infrastruktura të ndryshme materiale, mendore dhe sociale, si pjesë e përpjekjes drejt një shoqërie më të drejtë dhe sociale .Ekonomia do të ishte e ngulitur me të vërtetë në shoqëri sepse do të matet në sfondin e qëndrueshmërisë dhe drejtësisë.

Një koncept kryesor për këtë ‘prodhim ekologjik’ është mjaftueshmëria, në kuadrin e një shoqërie pas rritjes. Siç thotë Aleksandri, “Ekonomitë duhet të kërkojnë të universalizojnë një standard materiali të jetesës që është i mjaftueshëm për një jetë të mirë, por që është i qëndrueshëm në një të ardhme të largët.” [2] Kërkimet kanë treguar se, pas një pragu të caktuar, një rritje e mëtejshme e të ardhurat (dhe kështu pasuria materiale) nuk e rrit më lumturinë. Atëherë, pse duhet të përpiqemi për të? Qëllimi përfundimtar i politikës së mjaftueshmërisë është të lehtësojë prodhimin në një mënyrë të fortë dhe të qëndrueshme në mënyrë që të praktikojë mënyra të qëndrueshme jetese.

Kjo nënkupton inkurajimin e inovacionit shoqëror dhe formave të reja të teknologjisë së përshtatshme; për të mësuar nga shembuj ndërkombëtarë siç është kultura e çiklizmit në Kopenhagë; Kultura vegjetariane e Indisë; e kështu me radhë. Sidoqoftë, mbi dhe përtej zgjedhjeve personale të individëve, tranzicioni drejt një qëndrueshmërie të fortë është politik. Rendet politike dhe ekonomike duhet të ndryshohen në mënyrë që të nxisin iniciativat e inovatorëve të prodhimit ekologjik në mënyrë që inovacionet e tyre të rriten deri në transformime për shoqërinë.Në vizionin tonë, prodhimi ekologjik manifestohet në forma dhe rrugë të ndryshme. Këto rrugë mund, kur bashkëveprojnë në mënyrë sinergjike, të çojnë në një sistem të ri të prodhimit social-ekologjik. Një fabrikë dhe një produkt në kuadrin e prodhimit ekologjik janë me të vërtetë të ndryshme nga ato aktuale. Ndërsa këto rrugë janë vazhdimisht në zhvillim, ato formojnë së bashku elementet thelbësore dhe të gjitha mjetet për një ekonomi të re. Sigurisht, rrugët e diskutuara më poshtë nuk formojnë një listë plote. Dhe ndërsa asnjëri prej tyre nuk siguron një zgjidhje të shpejt dhe efektive, të gjithë ata mund të sfidojnë mënyrën se si produktet prodhohen në ditët e sotme, përdoren dhe hidhen, sipas modelit aktual, të tejkaluar.

Një vizion i ri mbi njohuritë dhe dizajnin: P2P

Ne jemi mësuar me idenë që inovacioni duhet të çojë drejt patentave dhe të drejtave të autorit. Por, nëse kjo metodë është vetëm një pengesë për inovacionin? Pse është Ëikipedia më e suksesshme sesa enciklopedia e mëparshme e mbrojtur nga kopja? Sepse, në modelin e ri P2P, dedikuar qytetarëve të bashkëpunojnë për të krijuar një produkt ose një shërbim që do të bëjë një pjesë të jetës së tyre më të qëndrueshme. Të gjithë mund të kontribuojnë në procesin transparent të prodhimit. Produkti ose shërbimi i krijuar ka një dobi të drejtpërdrejtë për komunitetin dhe brendëson ato që ‘normalisht’ do të ishin kostot e jashtme, duke e bërë identike individin dhe qëllimin kolektiv. Ajo që ata krijojnë së bashku quhet e përbashkët dhe nuk ka nevojë të lidhet me një logjikë të fitimit – edhe pse iniciativa preferohet të jetë e dobishme ekonomikisht dhe e dukshme. Në softuer, shumica prej nesh e njeh tashmë shembullin me burim të hapur të Linux, dhe ekziston edhe shembulli hardëare-it dhe motherboard-it Arduino.

Dhe në vend të patentimit të produkteve të reja, ne shohim rritjen e dizajnit të hapur: informacioni për prodhimin e produkteve dhe makinerive ndahet në publik, dhe njerëzit zhvillojnë modele specifike për dizajn të hapur. Pavarësisht nëse është një tryezë apo një kitarë, në ditët e sotme ju mund të gjeni një model të hapur të dizajnit në internet.

Një mënyrë e re e prodhimit: e lehtë, lokale dhe e qëndrueshme

Globalizimi e ka shtyrë procesin e prodhimit në skajet më të largëta në botë. A e dini se gjysma e të gjitha çorapeve në të gjithë botën janë bërë në një qytet kinez? Kjo nuk është as e qëndrueshme dhe as elastike. Falë dizajnit të hapur dhe teknologjive të reja të tilla si printerët 3D, krijimi i përbashkët i një produkti dhe prodhimi vendas në mikro-fabrika po bëhet një mundësi reale. Kjo lidh njohuritë dhe inovacionin që ne parashikojmë për prodhim: pse i mbrojmë idetë (të cilat nuk kanë peshë) dhe dërgojmë produkte të rënda materiale nëpër botë? Le ta bëjmë në mënyrën tjetër: të ndajmë ide globalisht dhe të prodhojmë produkte në nivel lokal!Nëse njerëzit mund të marrin pjesë në mikro-fabrika, ata do të prodhojnë vetëm atë që u nevojitet, dhe kështu ne zhvillojmë ekonomi të fushës në vend të shkallës ose vëllimit të madh. Mikro-fabrikat mund të prodhojnë produkte me më pak humbje të energjisë dhe materialeve, dhe përdorimi i energjisë dhe ndotja e shkaktuar nga transporti do të bien. Për më tepër, nëse dizajni do të ishte modular sipas një rrjeti të përbashkët, bëhet edhe më e lehtë për të projektuar dhe prodhuar pjesët dhe përbërësit. Duke standardizuar projektin, blloqet e ndërtimit janë të pajtueshme, duke lejuar që një larmi e madhe objektesh të ndërtohen. Kompania OpenStructures filloi në 2007 me prodhimin e objekteve modulare, të tilla si një biçikleta me ngarkese. Pjesët fizike mund të ripërdoren dhe nuk ka nevojë për mjete të shtrenjta ose aftësi të veçanta.

Një lloj tjetër përdorimi: Ndarja

Përveç një mënyre të re për zhvillimin dhe prodhimin e produkteve, ka rrugë që përqendrohen në mënyrën se si ne i përdorim produktet si konsumator.Për shembull, pse do të blini një trapan nëse e përdorni atë vetëm dy herë në vit? Ndarja e tij do të ishte një zgjidhje më e mirë. Sipas disa vlerësimeve, një makinë me qira ose e përbashkët mund të zëvendësojë dhjetë apo edhe pesëmbëdhjetë automjete në pronësi [5]. Ndarja mund të zvogëlojë përdorimin e burimeve të pakta, të ulë kostot dhe mund të rrisë kohezionin shoqëror [6].Sidoqoftë, jo çdo iniciativë për ndarjen përfaqëson një alternativë praktike ndaj konsumit të dukshëm. Për të qenë avangard i një solidariteti të ri dhe një ekonomie të qëndrueshme, marrëdhënia e ndarjes së drejtpërdrejtë nuk duhet të ndërmjetësohet nga një strukturë vertikale, e cila rifut logjikën kapitaliste.

Ndarja e iniciativave që duhet t’i përgjigjen kërkesave të aksionerëve ose kapitalistëve të sipërmarrjeve dhe grupeve financiare të tilla si Goldman Sachs [7] (p.sh. Airbnb), të cilat nuk u japin klientëve ose furnitorëve të tyre informacion të plotë (p.sh. Uber) ose që përdorin një platformë që shet të dhënat për palët e treta (p.sh. Freecycle dhe Facebook), në fakt janë forma për të treguar që kompanit janë të drejta me produktin e tyre cka nuk është e vertetë , “duke e kthyer një përgjigje thelbësore ndaj krizës sonë të afërt ekologjike në një tjetër emërtim për të njëjtën logjikë ekonomike që na çoi në atë krizë në radhë të parë ”. [8] Në vend të kësaj, do të ishte më mirë nëse iniciativat e ndarjes ndiqnin parimet P2P, duke vënë në plan të parë transparencën, pronësinë e përbashkët dhe vlerën e shtuar.

Të bësh biznes ndryshe: Sistemet e shërbimit të produktit

Një rrugë tjetër i qaset të mirave të biznesit në një mënyrë tjetër gjithashtu: sistemet e shërbimit të produktit e bëjnë vlerën e produktit të vlefshme së një product kyc në vend të vlerës së tij të këmbimit. Xerox e ka zbatuar këtë në shërbimin e saj të printimit ku kompania kërkon një çmim të caktuar për kopje. Klienti nuk ka pse të blejë një fotokopjues të shtrenjtë, por i ofrohet një shërbim i plotë, i cili përfshin përdorimin dhe mirëmbajtjen e makinës.

Sistemet e shërbimit të produkteve si këto sigurojnë qëndrueshmëri të konsumit dhe prodhimit dhe e bëjnë fitimin të varur për kënaqësinë e përdoruesit. Dhe ndërsa kompania mbetet pronari i makinerisë, ata janë të motivuar që nuk prishet lehtë dhe hedhja e makinave të vjetra nga përdoruesit do të parandalohet.

Një qark tjetër ekonomik rrethore: Ekonomia qarkulluese

Rrugët e lartpërmendura përshtaten mirë në tranzicionin nga një ekonomi e papërdorshme në një ekonomi qarkulluese.Në një ekonomi qarkulluese, prodhimi i një procesi është krijuar që të bëhet input i një tjetri, duke minimizuar kështu mbetjet. Materialet biologjike do të hyjnë përsëri në biosferë dhe materialet teknike janë krijuar për tu qarkulluar me një humbje minimale të cilësisë. Kompania belge Umicore, për shembull, e ktheu biznesin e saj kryesor nga një kompani minerare klasike në kompaninë kryesore të riciklimit në botë për metalet e rralla.

Duke rritur kapacitetin e tyre për ‘miniera urbane’,( term që lidhet me mbetjete elektronike, metalet duke i rifutur në përdorim ), ata përpiqen të mbyllin rrethin e burimeve, duke e bërë kështu ekonominë qaekulluese. Sigurisht që një ekonomi rrethore mund të jetë akoma e paqëndrueshme: punëtorët ende mund të paguhen me paga të ulëta, dhe shumë energji dhe substanca toksike mund të përdoren akoma në përpjekjen për të mbyllur rrethin. Ndoshta mbase duhet të flasim për qëllimin e një ekonomie qarkulluese social-ekologjike.

Roli i qeverisë – drejt një demokracie pa-fosile

Investimet dhe legjislacioni publik gjithnjë ka formësuar zhvillimin ekonomik, siç janë sistemet hekurudhore ose automobiliteti.Është koha që qeveritë të zhvendosin vëmendjen e tyre në iniciativa të reja dhe t’i mundësojnë ato në dy mënyra. Para së gjithash, qeveritë duhet të përshtatin rregulloret me situatën që konkurentët e rinj në treg, të tilla si Uber, kanë krijuar, në mënyrë që të vazhdojnë të mbrojnë interesin e shoqërisë.

Pengimi i inovacionit është marrëzi, por zëvendësimi i drejtuesve të taksive nga profesionistë të pavarur të paguar me statute të pasigurta nuk është një alternativë e vlefshme. Së dyti, qeveritë duhet të krijojnë struktura legjislative për të mbështetur iniciativat e qytetarëve. Pronësia e përbashkët duhet të bëhet më e lehtë, kornizat ligjore për investime të financuara janë të nevojshme, siç janë strukturat për përgjegjësinë e produkteve P2P [10]. Pra, përveç partneriteteve ekzistuese publike-private, është koha për të zhvilluar partneritete të reja publike-civile.

Kjo, sigurisht, nuk qëndron në mënyrën e bashkëpunimit me sektorin privat dhe mundësisht ata do të bashkëpunonin përgjatë krijimit të një linje të plotë të vlerës për të arritur një ekonomi qarkulluese performuese. Sektori publik duhet të forcojë mbledhjen e mbetjeve, të zbatojë kushtet e transportit të mbetjeve, të vendosë dhe të zbatojë standardet e riciklimit dhe të promovojë dizajnin që lejon një çmontim të shpejtë të produkteve. Nga ana tjetër, sektori privat duhet të zhvillojë teknologji të reja dhe të investojë në kapacitete të reja riciklimi. Duke punuar së bashku, të dy aktorët mund të rrisin performancën e riciklimit, të maksimizojnë ri-përdorimin e materialeve dhe të minimizojnë humbjet nga ekonomia qarkulluese

Përtej krijimit të vendeve të punës

Për të krijuar një shoqëri që lejon një jetë të mirë për të gjithë, është e nevojshme një ri-orientim themelor. Shumë aktivitete sociale dhe ekologjike janë vendimtare për komunitetet ku anetarët që kanë akses në punë të mira dhe që cdo gje bazohet tek edukimi dhe aftesi që kanë , për këtë kategori do të ishte më mire të mos bazohen në punë me pagesë, siç janë kujdesi për të tjerët, aktivitetet kulturore, vullnetarizmi në kooperativa dhe përfshirja në lëvizjet shoqërore ose politike.

Këto aktivitete të papaguara mbështesin ekonominë dhe do të bëhen më të rëndësishme në transformimin social-ekologjik. Ulja e orëve të punës për punën me pagesë është një strategji e domosdoshme për të luftuar papunësinë dhe për të rritur kohën e disponueshme për aktivitete të tjera thelbësore njerëzore.

Sidoqoftë, të kesh një punë dhe të fitosh jetesën mbetet vendimtare për një jetë të mirë. Të parashikosh se sa vende pune do të krijoheshin sidoms nga komunitete të caktuar ose organizata të sigurta është e vështirë sepse shkëputet nga modeli klasik i punës për pagesen.

Krijimi i vendeve të punës nga riciklimi dhe ripërdorimi i nënprodukteve dhe mbetjeve të vlefshme mund të pritet me arsye. Byroja Europiane e Mjedisit vlerëson se ekonomia qarkulluese do të krijojë vende pune shtesë nga riciklimi dhe ripërdorimi midis 600 dhe 800,000 deri në 2025, në varësi të ambicies së skenarit

Përfundim

E ardhmja e prodhimit nuk konsiston thjesht në transformimin e impianteve të mëdha industriale. Duke njohur rëndësinë e kombinimit të ekonomisë qarkulluese dhe asaj ndarëse, ajo gjithashtu qëndron në shfaqjen decentralizimit të rrjeteve të të ashtuquajturave mikro-fabrika, si dhe formave jo-monetare të aktiviteteve ekonomike dhe kooperativave të reja qytetare.

Eksperimentet me mënyra të reja të prodhimit ekologjik po ndodhin dhe rrugë të ndryshme për prodhimin ekologjik janë vazhdimisht në zhvillim.Ne i konsiderojmë ato si frymëzim për krijimin e rrugëve të tjera të mundshme, të cilat në fund të fundit formojnë një mekanizëm me të gjitha mjetet e nevojshme për një ekonomi të re ekologjike.

Ky lloj i ri i ekonomisë duhet të ngulitet më shumë në shoqëri, i udhëhequr nga parimet e P2P dhe mjaftueshmërsë. Projekti Prodhimi Ekologjik në një Shoqëri Post-Rritjes (ECOPRO), pasardhësi i Ri-industriatizimit Socioekologjik i Projektit GEF 2014 ( SERIND), do të eksplorojë rrugët për një tranzicion drejt prodhimit ekologjik, si pjesë e një ekonomie të qëndrueshme që është me karbon të ulët dhe nxit një shoqëri të barabartë.

Nëntë organizata të Gjelbërta të vendeve anëtare të ndryshme europiane formojnë një aleancë njohurish për të kërkuar një mori zgjidhjesh të ndjeshme ndaj kontekstit për një prodhim 2.0. Ky artikull është një hulumtim i parë i mundësive.

Synimet klimatike nuk mjaftojnë

Problemi klimatik është i një shkalle dhe qëllimi që tejkalon politkën, dhe ndërtimi i një shoqërie të qëndrueshme do të kërkojë më shumë sesa një manifest radikal, argumenton Armin Nassehi. Në këtë intervistë para Covid-19, sociologu paraqet një zgjidhje për politikën klimatike në Gjermani që sheh përtej linjave të majta dhe të djathta dhe shtrihet në botën e shkencës, biznesit dhe qeverisë.

Peter Unfried: Disa njerëz mendojnë se jeni një top i lirë sepse keni vajtur përtej mendimit tradicional të majtë dhe të djathtë.

Armin Nassehi: Dhe sepse nuk besoj se ka një zgjidhje të qartë ose praktike, apo edhe revolucionare për problemet tona. Nuk ka! Ne duhet t’i zgjidhim problemet tona me mjetet që kemi në dispozicion sepse nuk kemi të tjera.

Të majtët e ndërgjegjshëm teorikisht dyshojnë se bërthama e shoqërisë së klasës së mesme mund ose do të vepronte në interes të të gjithëve. Çfarë do të thotë në të vërtetë “bërthama e shoqërisë së klasës së mesme?” Është kaq e mërzitshme, të mendosh për klasën e mesme si një mjedis thjesht shoqëror apo diçka të tillë. Së pari, nuk mund të krijoni një revolucion me motorin ndezur; duhet ta mbyllni. Rezistenca e shoqërisë, struktura, inercia dhe apatia e saj janë jashtëzakonisht të mëdha…është e rëndësishme të mbahet parasysh kjo. Thjesht duhet të njohim se sa e vështirë është ndërhyja në sisteme, zakone dhe praktika të jetës në një botë strukturalisht komplekse. Kjo është pyetja vendimtare, por që vështirë se del ndonjëherë në diskutime politike: si funksionojnë në të vërtetë strategjitë?

Qeveria gjermane ka miratuar objektivat klimatike në Paris, por nuk po bën shumë për t’i përmbushur ato dhe për të shtyrë ndryshimet e nevojshme socio-mjedisore. Problemi është se ne kemi vetëm objektiva. Çdo kush mund të vendosë objektiva. Kohët e fundit dhashë një leksion mes disa studiuesve gjermanë të çështjeve klimatikë, 400 persona, të cilët thanë se u shpjegonin vazhdimisht politikanëve sa e nevojshme është të zvogëlohet emetimi i CO2-shit në përqindje të mëdha, ose të përdoret ndonjë teknologji ose diçka tjetër. Më pas, politikanët nënshkruajnë objektiva të mbrojtjes klimatike, në disa raste në maksimum të njohurivë dhe besimeve të tyre, por objektivat nuk funksionojnë sepse ngatërrojnë destinacionin me udhëtimin. Kushdo që vendos objektiva të qarta rrezikon të dështojë sepse objektivi ngjason me zgjidhjen. Ajo që ka rëndësi është si të arrijmë synimet.

A mund të jepni një shembull?

Për shembull një makinë me një motor 3 litërsh konsumon saktësisht tre litra karburant. Qëllimet e mëdha karakterizohen nga arroganca e madhe dhe injorojnë atë që është operacionalisht e mundur dhe aktualisht e realizueshme. Por identifikimi gjithashtu mund të çojë në zhvlerësim. Për shembull, ne fushatat Sensibilizuese “Friday for Future” ose “të Premtet për të Ardhmen”: kanë qenë praktikisht të mbingarkuar me identifikim sepse qëllimet e tyre janë kaq të mëdha dhe janë formuluar si shpresa e fundit e njerëzimit. Sidoqoftë, ky nivel i identifikimit zhvlerëson angazhimin e tyre sepse demonstron zbrazëtinë e disa koncepteve.

Qëllimet e mëdha karakterizohen nga arroganca e madhe dhe injorojnë atë që është operacionalisht e mundur dhe aktualisht e realizueshme.

Pse?

Për shkak se politikanët, partitë, njerëzit dhe industritë krenohen për qëllimet e tyre, por nga ana tjeter dështojnë në implementimin e zgjidhjeve konkrete. Kështu, në lidhje me fushatën sensibilizuese “të Premtet për të Ardhmen”, ju jeni ose “pro” ose jeni “kundër”, por asnjëra nuk e zgjidh problemin. Alternativa për Gjermaninë thjesht kthen“pllaken”; për sa i takon atyre nuk ka ndryshim klimatik.

Pra, cili është sugjerimi juaj?

Shoqëria klasike industriale u ndërtua rreth dy akseve: zotërimi i mjeteve të prodhimit dhe marrëdhënia midis konservatorizmit kulturor dhe çiltërsisë liberale. Sot duhet të merremi me pasojat e modernizmit dhe kompleksitetit të tij, të cilat nuk mund të trajtohen politikisht sipas vijave tradicionale të partisë.

Pra, vendimi nuk është mes: Gjelbër-Zi, Gjelbër-Kuq-Kuq apo Xhamajkës? Politikisht, po, por politika është vetëm një sistem midis shumë të tjerëve dhe ka ngecur në logjikën e vet. Ka gjithashtu logjikë juridike, logjikë teknike, logjikë ekonomike, logjikë shkencore. Në ditët e sotme është çështje e krijimit të aleancave midis mënyrave të të menduarit dhe logjikave funksionale të përdorura nga sisteme të ndryshme. Zgjidhjet për ndryshimet klimatike janë tashmë objekt i një pune të përpiktë jashtë sferës politike – në laboratorë shkencorë, në kompani, në departamente të planifikimit urban, nga arkitektë, por shumica e tyre mbetet çuditërisht e padukshme. Zgjidhjet për ndryshimin klimatik janë tashmë objekt i një pune të përpiktë jashtë sferës politike – në laboratorë shkencorë, në kompani, në departamente të planifikimit urban, nga arkitektë, por shumica e tyre mbetet çuditërisht e padukshme.

Shumë njerëz mendojnë se mjafton një ndryshim i thjeshtë i sistemit që e mira e përgjishthme të funksionojë. E thënë bukur, një deklaratë e fortë: ajo që duket si zgjidhja, por në fakt përshkruan vetëm problemin. Nëse është një gjë që mund të mësoni nga këndvështrimi i teorisë shoqërore, është kjo: e mira më e madhe mund të dallohet vetëm nga modelet konkrete të sjelljes. Thjesht nuk është e mundur të adresohet “e tëra” – nuk është e arritshme. Fatkeqësisht, kjo është gjendja jonë e pashmangshme fillestare dhe është një pilulë e hidhur për t’u gëlltitur. Nuk mund ta ndryshojmë mënyrën e funksionimit të sistemeve, por mund t’i përdorim ndryshe burimet e tyre. Çështja është që të shfrytëzojmë kompetencat brenda sistemeve, jo t’i ndërrojmë ato. Ka të bëjë më shumë me ndryshime konkrete sesa me zgjidhje gjithpërfshirëse. Nëse ka një gjë që mund të mësoni nga një këndvështrim i teorisë shoqërore, është kjo: e mira e përgjithshme mund të dallojë vetëm nga modelet konkrete të sjelljes.

Cfare do të thotë ajo?

Asnjë nga këto sisteme nuk mund të tejkalojë logjikën e tyre. Biznesi duhet të bëjë para. Politika ka të bëjë me rizgjedhjen për të ushtruar pushtetin. Media ka nevojë për historitë e saj të përditshme. Standardet ligjore duhet të zbatohen. Këto logjika janë nga një herë konfliktuale dhe nuk mund të menaxhohen në mënyrë shkakësore nga një vend i vetëm. Ajo që është vendimtare është se si logjikat e ndryshme “përkthehen” mes njëra-tjetrës. Dhe na duhet të pranojmë që pa performancë ekonomike dhe stabilitet politik, gjërat do të bëhen të vështira dhe jo vetëm në lidhje me ndryshimet klimatike.

Një argument moral thotë se frenimi i ngrohjes globale kërkon që të ndryshojmë rrënjësisht jetën dhe modelin tonë shoqëror.

Cështja e ndryshimeve klimatike, sidoqoftë, e bën problemin të qartë: nuk ka zgjidhje “të njëjtë për të gjitha” shoqëritë. Në një system të diferencuar, ideja që një zgjidhje e thjeshtë mund të ekzistojë është paradoksale. Në fakt, edhe politika demokratike e ka të vështirë t’i përshtatet rreziqeve mjedisore, sepse njerëzit, sjellja e të cilëve duhet të ndryshojë janë gjithashtu votues. Prandaj, një numër i konsiderueshëm njerëzish ëndërrojnë forma autoritare të ndalimit, rregullimit dhe menaxhimit të centralizuar; nga një herë pothuajse duket se ka një dëshirë të madhe për një sistem alla-kinez. Tragjedia është se qëllimet më të mëdha mund të arrihen duke ndërmarrë hapa të vegjël. Ashtu si në jetën reale.

Ekziston një diskurs pseudo-politik që pretendon se të Gjelbrit po bëhen më të majtë, ndërsa Bashkimi Demokristian i Gjermanisë (CDU) po shkon më shumë në të djathtë – mirë ose keq, në varësi të mënyrës se si e shikoni.

Sa e dobishme është kjo?

Të dyja janë lëvizje në drejtim të gabuar. Nuk ka rëndësi se sa të majtë apo të djathtë bëhemi sepse kjo nuk ka të bëj fare me çështjen. Të flasësh për të Drejtën nuk është më e nevojshme. Çështjet etike dhe ndryshimi kulturor nuk janë problemi ynë themelor; rëndësia e tyre është ekzagjeruar dhe atje ku ka probleme, ka zgjidhje. Disa nga këto janë mjaft kufizuese, por jo domosdoshmërisht duhet të jenë të krahut të djathtë. Nevoja për të zhvilluar forma të reja të drejtësisë dhe barazisë, veçanërisht në lidhje me dixhitalizimin, me krijimin e vendeve të reja të punës në sektorë të caktuar që shkojnë krah për krah me humbjet e vendeve të punës dhe pagave të pajetueshme, pa asnjë dyshim është një problem që kërkon vëmendje të veçantë.

Por nëse zgjidhjet ende nuk janë aq radikale sa duhet?

Mirë, ju mund të mbështesni zgjidhje radikale, ju mund të mbështesni ndalimin e gjithçkaje menjëherë. Por pak njerëz do t’ju mbështesin dhe nuk do të ndërtoni dot një mazhorancë politike. Në fund të fundit, ky është faktori vendimtar në politikë: e formoni dot mazhorancën.

Por si mund ta duroj idenë për të qenë veç një pjesë e paqartë e një mazhorance? Nga ana kulturore, nuk kemi njohuri me këtë.

Luksi për të pasë dëshirë t’i përkasësh pakicës kërkon një nivel të madh besimi te shumica. Pse nuk munden njerëzit tipikë të partive (të gjitha partitë e qendrës së majtë dhe të djathtë) të përballen me problemet me të cilat po përballemi aktualisht?

Parimi i njerëzve tipikë të partive ishte se disa interesa ishin deri diku identike me një shtresë shoqërore. Dallimi midis kapitalit dhe punës, CDU-së dhe Socialistëve, elemente kundërshtuese, të qëndrueshme, por të varura drejtpërdrejt nga njëri-tjetri. Këto nuk ekzistojnë më! Partitë tona nuk mund të mbështeten më në këto. Tani duhet të lidhin logjikat dhe sistemet e ndryshme shoqërore me njëra-tjetrën në mënyrën më të përshtatshme.

Kush është aktualisht në gjendje të thyejë kufijtë në politikën federale?

Aktualisht, nuk është rastësi që kjo ekspertizë nuk është domosdoshmërisht e përqendruar te partitë tradicionale të njerëzve, por në fakt përkon me të Gjelbërit. Kjo gjithashtu reflektohet në rezultatet e zgjedhjeve dhe sondazhet e opinioneve. Se kriticizmi agresiv i drejtuar ndaj tyre, pjesërisht nga konservatorët e djathtë është një lloj agresioni, njëjtë si ai ndaj Merkelit, të cilën e kanë marrë inat për aftësinë e saj për të menduar përtej ndarjeve politike. Që dikush si Robert Habeck-u (udhëheqësi i partisë) po arrin sukses në këtë moment është mbresëlënëse.

E kuptoj që keni zhvilluar konceptin tuaj për aleanca të reja për të Gjelbërit. Pse?

Epo, unë kam një kohë të gjatë që punoj me “përkthimin” e ideve dhe në fillim, kjo nuk kishte të bënte fare me të Gjelbërit. Por më pas e diskutova me Robert Habeck-in si dhe me Katrin Göring-Fekardt-in [bashkëkryetare e grupit të të Gjelbërve në Bundestag]. Sugjerimi im është krijimi i aleancave me aktorë që veprojnë sipas logjikës së ndryshme të sistemit. Krijoni forume në të cilat këto logjika të ndryshme mund të jenë nga të dyja palët shqetësuese dhe ku mund të luftohen konfliktet. Mendimtarët e zgjuar nuk janë pjesë e vetëm një partie politike. Por dikush duhet të marrë përsipër rolin e drejtuesit të mendimit dhe të merret me konfliktet që lindin.

Publiku ka filluar të shohë Partinë federale të Gjelbër në një dritë të re falë Annalena Baerbock-ut dhe Rohert Habeck-ut. Disa media mendojnë se ato po marrin shumë vëmendje.

Qasja e zhurmshme ndaj Habeck-ut e pranuar nga një pjesë e madhe e mediave është e turpshme dhe demonstron një humbje të gjykimit midis analistëve. Kjo nuk ka asnjë ndikim te mendimi i partisë së tij. Ajo që më duket më mbresëlënëse është se si Annalena Baerbock-u arrin të ketë sukses përpara përfaqësuesve të biznesit dhe të ndërtojë ura në logjika e tjera. Padyshim ky është një hap i parë drejt krijimit të lidhjeve mes logjikave të ndryshme të shoqërivë me njëra-tjetrën. Megjithëse në një situatë krejtësisht të ndryshme historike, kjo është strukturalisht e ngjashme me post-Godesberg-un e Partisë Social-Demokrate të Gjermanisë (SPD), por e ndryshme në logjikën e saj nga koncepti i një mazhorance të majtë me potencial për opinion polarizues, siç mbështetet nga Katja Kipping [bashkëkryetare e Die Linke], për shembull. [1]

A ka vdekur ideja për një shumicë të majtë?

Kurrkush nuk e di, por sa i përket përmbajtjes, po. Ekziston një mjedis shoqëror që do të votonte të Gjelbërit, vetëm nëse nga kjo nuk do të lindnin të Kuq-Kuq-Gjelbër-it. Kjo nuk ka të bëjë me kritikën e kahershme kundër të Majtës. Shumë njerëz plotësisht të arsyeshëm po e qartësojnë këtë ide. Ka të ngjarë që një forcë politike duhet të përballet me një zhvendosje të paradigmës. Nuk ka të bëjë më me çështjen e boshtit majtas-djathtas, por nëse dinamika politike dhe ekonomike, njohuritë shkencore dhe strukturat ligjore lidhen me sukses me njëra-tjetrën. Duke folur në mënyrë rigoroze, kjo ka qenë gjithmonë tema qendrore e kapitalizmit, si dhe pasoja e saj, por konstelacioni klasik i aktorëve e ndau këtë në mjedise. Sot, duhet të përfshijmë dhe aktorët ekonomikë, ekonomia, siç na pëlqen të themi. Është e vetmja mënyrë. Kam frikë se një shumicë e majtë do të zgjasë linjat klasike të konfliktit.

Lëvizja mjedisore dhe Partia e Gjelbër janë portretizuar nga kundërshtarët e tyre si borgjezë post-materialistë në kërkim të kuptimit. Tani, rinia jonë ka dalë në rrugë duke kërkuar që të ndërmarrim veprime konkrete për të ndaluar shkatërrimin e tokë, e së bashku me të, dhe të ardhmen e tyre.

Temat standarde që përcaktojnë politikën tonë janë zëvendësuar nga një problem i jashtëm. Çdo gjë tjetër është e hapur për interpretim. Humbja e lirisë? Nuk egziston një gjë e tillë. Drejtësia? Tashmë e kemi. Por ka vetëm një mënyrë për të interpretuar ngrohjen globale. Tradicionalisht, mjedisi është trajtuar më shumë si një çështje e brendshme; një çështje shpërndarjeje. Marksistët kishin një ide të caktuar për mjedisin material, por vetëm në lidhje me shpërndarjen e drejtë të plaçkës së shfrytëzimit mjedisor. Në ditët e sotme këto forca prodhuese nuk janë më zgjidhja, ato janë problemi. Dhe nëse duam ta zgjidhim këtë problem, çfarë duhet të bëjmë? T’i mbyllim, t’i ndryshojmë, apo ndoshta t’i zhvillojmë dhe më tej? Kjo sfidë nuk mund të zgjidhet me mjetet e zakonshme. Mjedisi klasik dhe bashkë me to konfliktet klasike nuk funksionojnë më.

Mund të jeni më specifike?

Një zgjidhje për problemin e CO2-shit nuk gjendet në sferën e drejtësisë dhe barazisë, as në idenë mjaft borgjeze të heqjes dorë në mënyrë vullnetare dhe sigurisht jo duke futur kontrollin dhe ndalimet e shtetit. Modelet e konsumit të energjisë ndryshojnë shumë në varësi të mjedisit shoqëror. Një taksë e karbonit do të siguronte stimuj domethënës për industrinë, por do të ishte e pakuptimtë për sa i përket ndryshimit të sjelljes individuale në grupet e privuara shoqërore, ku tashmë ka konsum më të ulët të energjisë. Për përfituesit më të lartë, çmimet e karburantit ose një taksë karboni vështirë se do të parandalonte njerëzit nga lundrimi ose fluturimi, por një infrastrukturë e përsosur e transportit mund ta bëjë, për shembull linja e trenave me shpejtësi të lartë Berlin-Mynih. Ide të tilla janë të realizueshme, por nuk u kushtohet vëmendja e duhur. Për përfituesit më të lartë, çmimet e karburantit ose një taksë karboni vështirë se do të parandalonte njerëzit nga lundrimi ose fluturimi, por një infrastrukturë e përsosur e transportit mund ta bëjë, për shembull linja e trenave me shpejtësi të lartë Berlin-Mynih.

Cili është roli i të Gjelbërve kur propozon këto zgjidhje?

Si parti që qëndron në qendër; jemi akuzuar gjithmonë nga të majtët për këtë. Në këtë aspekt, të Gjelbërit kanë shumë më tepër gjëra të përbashkëta me CDU-në sesa me Social-Demokratët sepse edhe ata duhet të punojnë me probleme të ngjashme. Partneriteti strategjik vendimtar për të eksperimentuar me aleanca me logjikë të ndryshëm ka të ngjarë të ndodhë mes CDU-së, pjesërisht sepse ky duhet të jetë subjekti i vërtetë i konservatorizmit modern. Le të shohim nëse mund të bashkojnë njerëzit e duhur. Nuk duket shumë premtuese për momentin, por kam disa emra në mendje. Të Gjelbërit duan transformim rrënjësor pa një revolucion radikal dhe ata besojnë në zgjidhje teknike. Ata janë të orientuar drejt biznesit dhe protestës.

A është ky një avantazh në ditët e sotme?

Mund të thuash që nuk e dëshiron kapitalizmin, por kjo nuk e zhvlerëson logjikën e tij. Duhet të përdorim logjikën e tregut në atë mënyrë të tillë që të çojë në përparim. Duhet t’i ndihmojmë bizneset të fitojnë me gjërat e duhura, siç përshkruhet nga Raf Fücks, për shembull, në konceptin e tij të liberalizmit. Modelet kontraktuale midis shtetit dhe biznesit, një marrëdhënie krejtësisht e re me sindikatat, të cilat gjithashtu duhet të përgatiten për transformim, dhe, e fundit, por jo më pak e rëndësishmja, çështja e qeverisjes inteligjente përmes stimujve teknikë, ligjorë dhe ekonomikë, këto janë mënyra e vetme për të bërë një politikë afatgjatë. Përkthimi i logjikave të ndryshme me njëra-tjetrën në krahasim me anulimin e tyre duke i ngjeshur në një ide qendrore, duke sjellë kështu idenë liberale të ndarjes së pushteteve nga sfera politike në një shoqëri më të gjerë. Një zhvillim i tillë do të ishte tjetërsues. E konsideroj si një strategji të mirë. Ndoshta nuk është e nevojshme që të Gjelbërit të bëhen më të majtë ose më konservatorë, por thjesht më liberal ndoshta në kuptimin që u duhet të gjejnë “stacione ankorimi” për logjika të ndryshme sistemore.

Kretschmann-i, Habeck-u dhe Al-Wazir-i janë përpjekur të arrijnë këtë lloj përkthimi për vite me rradhë. Por a nuk mendoni se për shumë persona me poste, kjo është një kontradiktë rrënjësore me atë që kanë mësuar, atë që ndiejnë, me mënyrën si janë rritur?

Po, por jo vetëm për të Gjelbërit, është kontradiktë për të gjithë. Duhet disi të ndërrojmë lëkurën në mënyrë që të mund të zhvillojmë një të re. CDU-ja na tregon këtë, pasi nuk ka ide se çfarë dëshiron të ruajë në të vërtetë. Edhe Liberalët na e tregojnë këtë, të cilët duhet të jenë duke përjetuar lulëzimin e tyre. Gjithashtu, edhe Social-Demokratët, të cilët kanë humbur plotësisht fokusin e tyre. Edhe të Majtët, që sigurisht kanë kaluar nëpër një proces interesant të të mësuarit. Por një qasje arrogante, kontrolluese nuk funksionon më. Një sistem kompleks nuk mund të manipulohet.

Pra, si funksionon?

Bëhet fjalë për menaxhim inteligjent, për krijimin e ritmit. E di që kjo tingëllon tepër naive, por është e vetmja mënyrë. Është ekuivalenti i asaj që shkenca e quan ndërdisiplinaritet. Sigurisht, secili ka interesat e veta. Por duhet të jetë e qartë se mund të arrihen vetëm me partneritet strategjik. Duhet të mendojmë përtej kufijve. Vetëm mendimtarët e zgjuar mund ta bëjnë atë. Dhe ky nuk është vetëm një program politik, duhet gjithashtu të mendohet në lidhje me sipërmarrjet, sindikatat, kushtet shkencore, ligjore dhe, së fundmi, por jo më pak i rëndësishmi, kushtet teknike.

Rrënjët në natyrë: Patogjeni dhe politika e biodiversitetit

Pandemia ka sjellë pasojat e humbjes së biodiversitetit për shëndetin dhe mirëqenien e njeriut. Por ndryshe nga ndryshimi i klimës, i cili ndërton mënyrën se si ne mendojmë për të ardhmen e shoqërise tonë, ekonomisë dhe gjeopolitikës, biodiversiteti nuk ka depërtuar ende plotësisht në axhendën politike. Përkundër kornizave të themeluara të Bashkimit Evropian dhe të Kombeve të Bashkuara për biodiversitetin, të kuptuarit që parandalimi i zhdukjes së specieve është thelbësor për shëndetin dhe prosperitetin mbetet, akoma i dëmtuar nga paaftësia për të llogaritur siç duhet natyrën në sistemet ushqimore dhe shumë zona të tjera.

Efekti i shkatërrimit të mjedisit mbi shëndetin e njeriut njihet prej kohësh. Nga rritja e niveleve të astmës e shkaktuar nga ndotja e ajrit deri tek ndotësit toksikë tek peshqit dhe copëtimi i habitateve rrisin mundësinë për përhapjen e sëmundjes Lyme dhe marrëdhënia midis civilizimit njerëzor dhe botës natyrore po behët shkak për shumë rreziqe shëndetësore moderne. Për dekada, shkencëtarët kanë vendosur lidhjen midis origjinës së zoonozës (një sëmundje e kafshëve që mund të transmetohet te njerëzit) dhe keqmenaxhimit të natyrës dhe jetës së egër.

Drejtori i Përgjithshëm i UNESCO-s Audrey Azoulay në Samitin e Kombeve të Bashkuara mbi Biodiversitetin në Shtator 2020 citoi se “Krizat krijojnë mundësi”. Mundësinë për të ndryshuar mënyren sesi i shohim marrëdhëniet tona me natyrën, me njëri-tjetrin dhe me Tokën […] Nuk ka asnjë të ardhme për biznesin si zakonisht. Ne kemi nevojë për një “normale të re” për biodiversitetin”. Mbi 150 udhëheqës botërorë u mblodhën për samitin organizuar në internet për të diskutuar “veprimet urgjent” përpara Konferencës së 15-të të Biodiversitetit të Palëve të KB (COP15) që do të mbahet në Kunming, Kinë, në 2021. Ndërsa biodiversiteti ende nuk e ka arritur nivelin e përgjigjes që u kërkua në Marrëveshjen e Parisit, humbja e specieve gjithnjë e më shumë njihet si një sfidë globale po aq domethënëse dhe në lidhje të ngushtë me ndarjen e klimës.

Tani është njohur se tregu i Wuhan ka shumë të ngjarë të jetë një ngjarje e hershme “shpërndarëse” sesa origjina e virusit. Sidoqoftë, “rrëfimi i pangolinit” goditi akordistët e ruajtjes së natyrës dhe solli rritjen e përqendrimit të medias në tregtinë e botës së egër si një pikë e nxehtë për transmetimin e patogjenëve. Sipas zoologut Peter Daszak, president i OJQ-së me bazë në New York Eco Health Alliance, tregtia e kafshëve të egra është vetëm një pjesë në një enigmë të madhe që përfshin gjuetinë, bagëtinë, përdorimin e tokës dhe ekologjinë.

“Shpyllëzimi është një faktor madhor në rritjen e transmetimit të sëmundjes zoonotike.”

Kërkimi i fundit i botuar në revistën shkencore “Nature” tregon se si humbja e biodiversitetit rezulton në zëvendësimin e shumë specieve. Ata që priren të mbijetojnë dhe të shumohen – minjtë dhe lakuriqët e natës, për shembull – ka më shumë të ngjarë të mbartin patogjenë potencialisht të rrezikshëm që mund të bëjnë kërcënim te njerëzit.

Shpyllëzimi është një faktor kryesor në rritjen e transmetimit të sëmundjes zoonotike. Sipas një dokumenti të botuar në “Science”, skajet e pyjeve tropikale janë sipërfaqet kryesore të nisjes për viruset e reja njerëzore. Ndërsa ndërtimi i rrugëve dhe pastrimi i pyjeve për prodhimin e drurit dhe bujqësinë zgjasin gjatësinë e skajeve të pyjeve. Ndërveprimet midis kafshëve të egra, bagëtisë dhe njerëzve rrisin rrezikun e transmetimit të sëmundjes. Pika kryesore mund të identifikohet këtu: kontakti midis njerëzve ose bagëtisë dhe jetës së egër ka më shumë të ngjarë të ndodh kur humbin mbi 25 përqind të mbulesës origjinale të pyjeve.

Prodhimi industrial i mishit është ndoshta pjesa më e madhe e pamjes. IDDRI, një organizatë udhëheqëse franceze për zhvillimin e qëndrueshëm, ka identifikuar industrinë agro-ushqimore si një nxitës veçanërisht të fuqishëm në humbjen e biodiversitetit dhe gjenerimin e zoonozave. Në një intervistë, eksperti i ekologjisë dhe çështjeve ndërkombëtare Aleksandar Rankoviq shpjegon: “Shumë sëmundje infektive dhe pandemitë në zhvillim gjatë 50 viteve të fundit (sidomos pandemitë e fundit të gripit) kanë ardhur nga kafshët shtëpiake – fermat e pulave dhe derrave. Në të tjerët, kafshët shtëpiake kanë qenë të paktën një pjesë e zinxhirit që transferon viruse të reja nga speciet e egra tek njerëzit. ”

Intensifikimi i prodhimit të mishit dhe rritja pasuese e përqendrimit të kafshëve e bëjnë bagëtinë, siç theksohet në Shkencë, “rezervuarë kritikë dhe zhvillim të sëmundjet emergjente”. Gripi i shpendëve u transmetua nga zogjtë e egër te pulat tek njerëzit, ndërsa gripi i derrit u kthye nga zogjtë e egër te njerëzit përmes rezervave të derrave. Shumë shpërthime të lidhura me bagëti, të tilla si virusi Nipah në Azinë Jugore, kanë arritur kulmin e shfaqjes së pandemisë në shekullin 21.

‘Njerëzit kanë filluar të vërejnë faturat e natyrës: zjarre në pyje që djegin koala, humbje të pjalmuesve, plastika në oqeane […]”

Lidhja midis shëndetit të njeriut dhe biodiversitetit është e dyfishtë: së pari, shpyllëzimi dhe rënia e specieve rrisin rrezikun e pandemive zoonotike; së dyti, kërcënimet për shëndetin e njeriut nga pandemitë dhe rezistenca ndaj antibiotikëve zhvillohen nga faktorë që lidhen me faktorët e humbjes së biodiversitetit.

Në të gjithë botën, lidhja midis shëndetit dhe biodiversitetit, si dhe mjedisit më gjerë, politizohet gjithnjë e më tepër. Humberto Delgado Rosa është drejtor në departamentin e mjedisit të Komisionit Evropian. Ai thekson se si përqendrimi intensiv në ndikimet sociale dhe ekonomike të pandemisë shtrihet në mbrojtjen e mjedisit. “Kjo nuk do të thotë të vendosësh biodiversitetin ose çështjet mjedisore në njërën anë”, shpjegon ai. “Njerëzit kanë filluar të vërejnë faturat e natyrës: zjarret në pyje që djegin koala, humbja e pjalmuesve, plastika në oqeane – mbështetja publike për mbrojtjen e natyrës po rritet.

Përparësi më në fund?

Restaurimi i natyrës ka qenë në axhendë në Evropë për 30 vjet. Ekologu Ben Delbaere filloi karrierën e tij në vitet 1990, “epoka kur biodiversiteti hyri për herë të parë në radar dhe në politikën publike”. Direktiva e Habitateve – një nga ligjet kryesore të Evropës për mbrojtjen e natyrës – u miratua në 1992, e ndjekur nga aderimi i Evropës në Konventën për Diversitetin Biologjik në 1993. Në fund të shekullit, Vlerësimi i Ekosistemit të Mijëvjeçarit dhe studime të tjera lidhën ruajtjen e biodiversitetit dhe natyrës në sektorë të tillë si bujqësia, pylltaria dhe zhvillimi i infrastrukturës përmes konceptit të “shërbimeve të ekosistemit” që njohu efektet e shumta të dobishme të ekosistemeve të shëndetshëm në fushat e tjera të jetës sonë. Sidoqoftë, Delbaere thekson, kur kriza ekonomike u godit në vitin 2008, “biodiversiteti ra në axhendë”, me vendet e punës dhe rimëkëmbjen ekonomike duke dalë në plan të parë. Kohët e fundit, vëmendja politike mbi natyrën dhe biodiversitetin është rikthyer, e mbështetur nga agjenda e klimës dhe Marrëveshja e Gjelbër Evropiane.

“2020 është një vit kyç për politikën e biodiversitetit të BE”, shpjegon Delbaere. I njohur në tetor, raporti gjashtë-vjeçar i Agjencisë Evropiane të Mjedisit, “Gjendja e natyrës në BE” zbuloi se biodiversiteti në Evropë përballet me “prirje të përkeqësimit nga ndryshimet në përdorimin e tokës dhe detit, mbishfrytëzimin dhe praktikat e paqëndrueshme të menaxhimit” dhe se objektivat e BE-së për vitin 2020 nuk ishin realizuar. Në maj u prezantua një strategji e re deri për vitet 2030.

“….ndërsa politika e biodiversitetit mund të jetë duke fituar peshë politike duke u integruar natyrën, shëndeti i njeriut dhe ekonomis mbetet akoma një sfidë.”

Delbaere drejton një ekip që shqyrton shkallën në të cilën financimi Evropian për ruajtjen e natyrës (përmes programit LIFE, instrumenti kryesor i financimit të Evropës për mjedisin) ka kontribuar në një status për tē përmirësuar ruajtjen e specieve dhe habitateve të mbrojtura nga ligji Evropian. Ekipi i Delbaere zbuloi se përpjekjet për ruajtje kanë qenë të suksesshme në të gjitha grupet e habitateve dhe të gjitha llojet e specieve – por kryesisht në nivelet lokale dhe rajonale. “Investimi po shlyhet,” thotë Delbaere, “por projektet janë akoma shumë të lokalizuara për të pasur një ndikim të madh.” Veprimet e kryera nën programin LIFE arritën vetëm të ngadalësojnë humbjen e biodiversitetit në vend që ta ndalin ose ta ndryshojnë atë.

Delgado Rosa thekson këtë pike: “Veprimi nga BE nuk ishte i gjerësisë së mjaftueshme dhe as i integruar sa duhet me sektorët që qëndrojnë në themel të humbjes së biodiversitetit për t’iu kundërvënë asaj.” Sidoqoftë, ai tregon se këto mangësi gradualisht po tejkalohen. Pjesë e Marrëveshjes së Gjelbër të BE-së, hartimi i një strategjie të re për biodiversitetit në vitin 2030 synon të zgjerojë zonat e mbrojtura ligjërisht në Evropë në të paktën 30 përqind të tokës dhe 30 përqind të detit (me të paktën 10 përqind të këtyre zonave nën mbrojtje të rreptë) dhe krijon korridore ekologjike si pjesë e një rrjeti natyror trans-evropian. Synimet ligjore të detyrueshme për restaurimin e natyrës priten në 2021 dhe 20 miliardë euro në vit për biodiversitetin do të sigurohen përmes fondeve të BE-së, si dhe burimeve kombëtare dhe private. Delgado Rosa është optimist për perspektivën që Evropa të luaj një rol udhëheqës në bisedimet globale të biodiversitetit në COP15 në 2021.

“Udhëheqja Evropiane po ndodh de facto. Strategjia e biodiversitetit të Evropës për vitin 2030 është më ambicioza që ka parë bota”.

Por ndërsa politika e biodiversitetit mund të fitojë peshë politike, integrimi i vërtetë i natyrës, shëndetit të njeriut dhe ekonomisë mbetet një sfidë.

Një me natyrën

Për të ndaluar rënien e biodiversitetit, sekretaria e Konventës për Diversitetin Biologjik, në traktatin global i nënshkruar në 1993, argumenton se shumica e aktivitetit njerëzor duhet të transformohet në mënyrë dramatike. Tetë fushat e tij të tranzicionit përfshijnë sistemet ushqimore, veprimet klimatike, peshkimin dhe pyjet, si dhe “Një Shëndet”, një qasje e integruar për shëndetin e njeriut dhe menaxhimin e mjedisit.

Sistemet politiko-ekonomike dhe institucionet ndërkombëtare në të gjithë botën deri më tani nuk kanë arritur të integrojnë në mënyrë adekuate shëndetin e njerëzve, kafshëve dhe mjedisit në mënyrë që të ndalojnë dhe përhapjen e sëmundjeve infektive. Hulumtimi nga IDDRI thekson se si pandemia ka zbuluar “vështirësitë aktuale të sistemit institucional, shëndetësor dhe ekonomik për të mësuar mësimin e urgjencave të përsëritura infektive, në drejtim të veprimeve parandaluese, mbikëqyrjes globale dhe forcimit të rezistencës”. Sipas raportit të tyre, e vetmja qasje që “bashkon agjencitë ndërkombëtare me një kapacitet të caktuar për ndërhyrje” është “One Health”. Miratuar zyrtarisht nga organizatat ndërkombëtare dhe organet shkencore në 1984, qasja “One Health” synon të adresojë sfidat globale të shëndetit përmes veprimeve të koordinuara për shëndetin e njerëzve, kafshëve dhe mjedisit.

Në vitin 2018, Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë e Kombeve të Bashkuara (FAO), Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) dhe Organizata Botërore për Shëndetin e Kafshëve (OIE) ranë dakord të përdorin “One Health” për të trajtuar rezistencën antimikrobike. Sidoqoftë, ky bashkëpunim ka mbetur një “parim i bashkëpunimit midis agjencive të specializuara”, duke munguar veprimi, fondet ose standardet specifike. Kështu, edhe pse qasja mund të jetë korniza më e zhvilluar e këtij lloji, parimet e saj nuk janë bërë ende praktike.

Rankoviç konsideron se lidhja midis mjedisit dhe shëndetit përbën një “problem të thellë” për institucionet ndërkombëtare. Duke parë One Health, ai tregon se si nuk përfshihet Programi i KB i Mjedisit (UNEP), duke e lënë mjedisin mënjanë. Një hetim i OBSH-së është duke u zhvilluar për të eksploruar shfaqjen dhe menaxhimin e krizës Covid-19 por, përsëri, shton Rankoviç, “UNEP është i specializuar në këtë hetim.” Vetëm kur përbërësi mjedisor të jetë në tē njëjtin nivel me ushqimin dhe shëndetin në pershtatje me rreziqet shëndetësore, qasjet e tilla si One Health do të korrespondojnë me atë që është në lojë, përfundon ai.

Rimendimi i prodhimit ushqimor

Bujqësia intensive njihet gjerësisht si nxitësi i më i madh i humbjes së biodiversitetit. Transformimi i sistemit agro-ushqimor është kritik, jo i mjaftueshëm, për të ulur kurbën e humbjes së specieve dhe për të siguruar një mjedis më të shëndetshëm. Sidoqoftë, siç shihet me One Health, lëvizja nga njohja e kësaj lidhje në kryerjen e ndryshimeve reale në mënyrën se si njerëzit prodhojnë ushqim nga natyra nuk është e drejtpërdrejtë.

‘[…] Gjëja më e mirë që mund të bënim për biodiversitetin do të ishte të nxisim një transformim të thellë të sistemeve tona ushqimore.

Evropa mbetet e përkushtuar për një politikë të përbashkët bujqësore kryesisht të pareformuar (CAP) e cila përbën rreth një të tretën e buxhetit të BE. Për dekada, CAP është kritikuar për stimujt e tij të gabuar dhe ndikimin e dobët në mjedis. Një element kryesor i Marrëveshjes së Gjelbër, strategjia e BE-së “Farm to Fork” përcakton objektivat për të transformuar sistemin evropian të ushqimit, duke përfshirë një ulje prej 50 përqind të përdorimit dhe rrezikut të pesticideve, një ulje të paktën 20 përqind të përdorimit të plehrave, 50 përqind zvogëlim i shitjeve të antimikrobikëve të përdorur për kafshë të mbarështuara dhe akuakulturë, dhe arritja e 25 përqind të tokës bujqësore nën bujqësi organike. Por shumë varet nga mënyra se si vendet anëtare zgjedhin të zbatojnë politikën e përbashkët bujqësore në nivelin kombëtar. Evropa duket se do ta ruajë lidhjen midis prodhimit të ushqimit dhe humbjes së specieve në të ardhmen e afërt.

Rankoviç argumenton se kërkohet një rishikim rrënjësor i politikave bujqësore, Mesazhi është i qartë: “Gjëja më e mirë që mund të bënim për biodiversitetin do të ishte të nxisnim një transformim të thellë të sistemeve tona ushqimore”. Sfidat janë të shumta. “Sikur të ishte vetëm problemi i ndryshimit të kulturës, detyra do të ishte shumë më e lehtë”, thotë Rankovic. “Shumë mjete jetese varen nga vendet e punës në industritë agro-ushqimore.”

Koha për qeverisjen globale të biodiversitetit

Bashkimi Evropian do të donte të pozicionohej si një udhëheqës global në mbrojtjen e biodiversitetit. Kina, vendi pritës i COP15 I vitit 2021, po paraqet gjithashtu plane ambicioze. “Zgjidhjet tona janë në natyrë,” tha Presidenti Xi Jinping në fjalimin e tij të hapjes në samitin e KB. Si mikpritës i samitit, Kina po nënvizon rolin e saj në qeverisjen mjedisore.

Padyshim, kërkohen strategji të reja për qeverisjen e biodiversitetit: gjatë dekadës së kaluar, asnjë nga synimet globale të biodiversitetit nuk janë përmbushur, as ato të vendosura në nivelin evropian. Në tetor 2020, Hans Bruyninckx, drejtori i Agjencisë Evropiane të Mjedisit, iu referua ndryshimeve klimatike dhe humbjes së biodiversitetit si çështje të pandashme: “Kuptimi shkencor është i qartë: nëse duam zgjidhje të forta klimatike të bazuara në natyrë, atëherë duhet të kemi natyrë të fortë. ”Ndërsa emetimet neto-zero do të kërkojnë shfrytëzimin më të madh të ciklit natyror të karbonit, politika e klimës dhe e biodiversitetit kanë qenë prej kohësh agjenda të dallueshme. Siç vëren Bruyninckx, “këto janë shpesh dy botë të ndara”.

Në kontrast me qeverisjen e klimës, qeverisja ndërkombëtare e biodiversitetit deri më tani nuk ka arritur të gjenerojë vullnet të mjaftueshëm politik dhe urgjencë shoqërore rreth rreziqeve të mëdha që lidhen me humbjen globale të biodiversitetit. Tani që pandemia ka sjellë në shtëpi pasojat e këtyre rreziqeve, a mundet qeverisja globale e biodiversitetit të shohë një “moment të Parisit” të konsensusit ndërkombëtar dhe angazhimit për restaurimin e natyrës, me natyrën e vlerësuar jo si estetike por më tepër si themelin e shëndetit të njeriut dhe klimës efektive për veprim?

Në samitin e Kombeve të Bashkuara, Presidenti Xi u bëri thirrje udhëheqësve globalë “të mbështesin multilateralizmin dhe të ndërtojnë sinergji për qeverisjen globale në mjedis”, duke deklaruar se “bashkëpunimi është mënyra e duhur përpara”. Por interesat kombëtare janë ngritur për ti bërë ballë pergjigjes ndaj Covid-19 dhe aktet e solidaritetit ndërkombëtar mungojnë. Nëse provat për rritjen e pasojave ndaj shëndetin të njeriut – dhe rënies së biodiversitetit do të jenë motiv i mjaftueshëm për bashkësinë ndërkombëtare për të bashkëpunuar sesa të konkurrojë, kjo mbetet një çështje e hapur.

Cdo të thotë globale

Është viti 2049. Njerëzimi ka arritur të parandalojë një rritje fatale të temperaturës 2 gradë që do të kishte lëshuar një reaksion zinxhir me pasoja të pakthyeshme.Por për ta bërë, na u desh një përpjekje maksimale për të arritur këtë rezultat.

Së pari, ne duhet të çliroheshim nga tirania e PBB-së dhe përpjekjet absurde të ndjekura

për o.x% s, të ardhurat që shkuan përgjithësisht tek më të pasurit në shoqëri. Njerëzit më në fund e kuptuan që keto ritmet janë të lidhura ngushtë me degradimin e trashëgimisë sonë natyrore dhe cilësinë e ajrit dhe ujit.Me pak fjalë, kërkimi për rritje rrezikoi kushtet themelore për të jetuar një jetë autentike njerëzore.

Ishte viti 2020 ku Programi i Zhvillimit të Kombeve të Bashkuara braktisi GDP për frymë si masë standarde ndërkombëtare për zhvillim dhe e zëvendësoi atë te CO2 dhe indeksin e shëndetit shoqëror. Vetëm atëherë ne ishim në gjendje të kuptonim dëmin e madh të shkaktuar në mjedisin tonë dhe kohezionin shoqëror nga mania shekullore për rritjen.

Bizneset duhej të adoptojnë mënyra të reja kontabiliteti që i detyronte ata të merrnin parasysh pasojat e veprimeve të tyre në mjedis dhe punëtorëve.

Por vetëm kjo nuk ishte e mjaftueshme: në vitin 2025, Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) i bëri standardet e saj të punës të detyrueshme. Bashkimi Europian tashmë kishte nënshkruar të gjitha konventat e ILO-s disa vite më parë. Por skandali i Paradise Papers ( hetim global ndaj njerzve dhe kompanive me të fuqishme ), i cili tronditi botën në fund të 2017 dhe fillim të 2018, çoi në një ndërhyrje të jashtëzakonshme nga Drejtori i Përgjithshëm Guy Ryder i ILO. Në një fjalim historik, Ryder theksoi se praktikat e zbuluara nga hetimet me muaj nuk mund të toleroheshin dhe që tani e tutje duhet të jenë të jashtëligjshme. Thirrja i zgjoi njerëzit. Propozimi i shefit të ILO-s për standardet e detyrueshme ndërkombëtare të punës u mirëprit me entuziazëm nga të gjitha vendet, të cilët e panë atë si mënyrën ideale për t’iu përgjigjur skandalit global të taksave.

Duke u nisur nga ky këndvështirm, ILO drejtoi ekipe inspektorësh ndërkombëtarë për të monitoruar dhe sanksionuar praktikat e paligjshme të punës në nivel ndërkombëtarë dhe shteteve. Në të njëjtën kohë, një tjetër organizatë, e njohur ndërkombëtarisht si organizatë , Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN)përdori praktikat e DOMINIQUE MÉDA një filozofe dhe sociologe.

Profesoreshë në Universitetin Paris-Dauphine, ajo është autore e librit “ Mistikës së Rritjes”. “Si të liroheni ” (Flammarion, 2013) dhe “Një mënyrë tjetër është e mundur” me Eric Heyer dhe Pascal Lokiec (Flammarion, 2018) qe lidhet me një revolucion të vogël.

Drejtori menaxhues u shkarkua dhe u zëvendësua nga ekonomisti indian Prakash Loungani, kreu i deritanishëm i Departamentit të Kërkimeve të FMN-së dhe bashkëautor i artikullit të famshëm ‘Neoliberalizmi: I shitur?’ Ai u mandatua të implementoj një rregullatore për sistemin monetar ndërkombëtar, përfshirë kthimin në një formë të kontrolleve të kapitalit. Së fundmi, u krijua një Organizatë Botërore e Mjedisit dhe iu dha kompetenca gjithëpërfshirëse, me iniciativën e gruas së parë të zgjedhur Sekretare të Përgjithshme të UN (Kombeve të Bashkuara), duke përfshirë edhe zbatimin e kuotave të emetimeve të gazeve serë të caktuara për vendet.

Kishte, natyrisht, një rezistencë të madhe, jo vetëm nga industria por edhe qytetarët, të frikësuar se po krijohej një burokraci e re globale. U deshën rreth disa vite që Franca të kryesonte duke promovuar një lloj të ri të ndërmarrjes, një që ishte një largim rrënjësor nga teoritë e lodhura dhe gjysmë të cekëta të Milton Friedman (i cili pretendoi se qëllimi i vetëm i një kompanie është fitimi) : një kompani bashkëpunuese, në pronësi të punonjësve dhe klientëve të saj, duke mbështetur teoritë e Pierre-Joseph duke ringjallur idealin e vetë-menaxhimit të punëtorëve.

Sigurisht, disa biznese jo-bashkëpunuese mbetën, por sistemi i bikameralizmit ekonomik, ndarja e të drejtave midis punëtorëve dhe mbajtësve të kapitalit, i cili u prezantua nga viti 2020 e në vazhdim në Evropë dhe u mbështet nga filozofia belge Isabelle Ferreras, demokratizoi çdo vend pune. Në të njëjtën kohë, Franca dhe Belgjika miratuan ligje që mbulojnë pagat me 10 herë më të lartë se paga minimale, me legjislacion të ngjashëm të miratuar më pas në të gjithë Europën.

Investimi masiv i Evropës në izolimin e ndërtesave, iniciativat e gjelbërta, alternativa ndaj pesticideve dhe kimikateve të tjera toksike dhe zhvillimi i bujqësisë organike krijuan 6 milion vende pune. Në vitin 2049, popullsia e botës vazhdon të rritet, por transferimet ndërmjet vendeve të organizuara përmes Bankës Botërore do të thotë që çdo vend mund të ushqejë qytetarët e tij.

KËRKESAT PËR RRITJE RREZIKON KËRKESAT BAZIKE PËR TË JETUAR NË MËNYRE AUTENTIKE JETËN NJERËZORE

Cookies on our website allow us to deliver better content by enhancing our understanding of what pages are visited. Data from cookies is stored anonymously and only shared with analytics partners in an anonymised form.

Find out more about our use of cookies in our privacy policy.