Μετά την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί τα σχέδια της για την ταξινόμηση του ορυκτού αερίου και της πυρηνικής ενέργειας ως μορφών «πράσινης» ενέργειας. Αυτή η καταστροφική κίνηση θα έχει επιπτώσεις σε ένα μεγάλο αριθμό ζητημάτων, από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως την κλιματική κρίση τα επόμενα χρόνια. Η Σεντέν Ανλάρ (Seden Anlar) εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο εκτυλίσσεται η αντιπαράθεση μέχρι στιγμής και τον αντίκτυπο που είχε στην ενότητα της Ε.Ε., στον ηγετικό της ρόλο στον τομέα του κλίματος και στη γεωπολιτική στρατηγική. 

Στις 6 Ιουλίου 2022, μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ψήφισαν υπέρ της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ταξινομία, δίνοντας έτσι το πράσινο φως για την επισήμανση του ορυκτού αερίου και της πυρηνικής ενέργειας ως «πράσινων» ενεργειακών πόρων και δραστηριοτήτων. Ήταν καταστροφικό γεγονός, το οποίο, απλά και στην πράξη, σημαίνει ότι από την 1η Ιανουαρίου 2023, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα θεωρεί ως πράσινες τις επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα και πυρηνική ενέργεια. 

Πίσω από το βαρετό όνομα, ο Κανονισμός της Ε.Ε. για την Ταξινομία καθορίζει ένα σύστημα ταξινόμησης που δημιουργήθηκε για να παρέχει καθοδήγηση στις επιχειρήσεις, τους επενδυτές και τους φορείς χάραξης πολιτικής σχετικά με τα βιώσιμα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και τους ενεργειακούς πόρους. Κύριος στόχος της πράξης είναι η διοχέτευση κεφαλαίων σε δραστηριότητες που η Επιτροπή θεωρεί περιβαλλοντικά βιώσιμες. Με άλλα λόγια, η ταξινομία σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει το φαινόμενο του «πράσινου ξεπλύματος», εντοπίζοντας τις οικονομικές δραστηριότητες που είναι βιώσιμες, καθώς και θεσπίζοντας υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων για τις εταιρείες και τους συμμετέχοντες στις χρηματοπιστωτικές αγορές. 

Ενώ το κύριο μέρος του κανονισμού για την ταξινομία, ο οποίος θέσπισε έξι στόχους, τέθηκε σε ισχύ στις 12 Ιουλίου 2020, η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα εισαγάγει τον πραγματικό κατάλογο των περιβαλλοντικά βιώσιμων δραστηριοτήτων αργότερα μέσω «κατ ‘εξουσιοδότηση πράξεων». Η απόφαση αυτή επικρίθηκε έντονα από τους νομοθέτες της Ε.Ε., δεδομένου ότι οι κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις έχουν χαρακτήρα παράγωγου δικαίου και, ως εκ τούτου, δεν υπόκεινται στο ίδιο επίπεδο υπουργικής και κοινοβουλευτικής εποπτείας, όπως συμβαίνει με τον κανονισμό. 

Τον Απρίλιο του 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τους κανόνες που διέπουν την ταξινομία, αλλά καθυστέρησε να αποφασίσει αν τα ορυκτά καύσιμα και η πυρηνική ενέργεια θα πρέπει να συμπεριληφθούν στον κατάλογο των βιώσιμων οικονομικών δραστηριοτήτων. Μήνες αργότερα, λίγο πριν τα μεσάνυχτα της παραμονής της Πρωτοχρονιάς του 2021, η Επιτροπή εξέδωσε σχέδιο πρότασης χαρακτηρίζοντάς τις ως «πράσινες» πηγές – μια κίνηση που μετατράπηκε σε «μία από τις μεγαλύτερες αντιπαραθέσεις» της εντολής της Προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen) μέχρι στιγμής. 

Μια διχασμένη ένωση 

Το φθινόπωρο του 2021, η Επιτροπή ξεκίνησε διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη σχετικά με το σχέδιο πρότασης, το οποίο στάθηκε αφορμή για έντονες συζητήσεις και διαπραγματεύσεις που κράτησαν μήνες. Άτυπα σχηματίστηκαν δύο ομάδες με αντίθετες θέσεις σχετικά με το αν η Ε.Ε. θα πρέπει να χαρακτηρίσει το ορυκτό αέριο και την πυρηνική ενέργεια ως πράσινες, υπό την ηγεσία δύο σημαντικών χωρών: της Γαλλίας και της Γερμανίας, γεγονός που τονίζει την έντονη απόκλιση μεταξύ των χωρών όσον αφορά τους ενεργειακούς στόχους. 

Η Γαλλία, η οποία λαμβάνει το 70 τοις εκατό περίπου της ενέργειας της με τη βοήθεια της πυρηνικής ενέργειας, με τη στήριξη κρατών μελών από την ανατολική και κεντρική Ευρώπη, όπως η Πολωνία, ήθελε η φον ντερ Λάιεν (von der Leyen) να συμπεριλάβει την πυρηνική ενέργεια στην ταξινομία. Από την άλλη, η Γερμανία, η οποία έκλεισε τρεις από τους έξι πυρηνικούς σταθμούς της το 2021 και έχει ως στόχο να κλείσει τους υπόλοιπους έως το τέλος του 2022, άσκησε πιέσεις κατά της συμπερίληψης της πυρηνικής ενέργειας και πρότεινε την προσθήκη του ορυκτού αερίου ως εναλλακτική λύση. Ωστόσο, η κυβέρνηση συνασπισμού σοσιαλδημοκρατών, πρασίνων και φιλελευθέρων της χώρας είναι διχασμένη για το ζήτημα, καθώς το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) τάσσεται υπέρ του ορυκτού αερίου ενώ οι Πράσινοι αντιτάσσονται στην κίνηση. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, κράτη κατά της πυρηνικής ενέργειας, όπως η Αυστρία και το Λουξεμβούργο, έτριξαν τα δόντια τους απειλώντας με πιθανές αγωγές εάν η πυρηνική ενέργεια χαρακτηριζόταν πράσινη. Στο τέλος, η Γερμανία και η Γαλλία «συμφώνησαν να διαφωνήσουν» και μάλιστα αρνήθηκαν την ύπαρξη οποιασδήποτε σύγκρουσης. Η μεταγενέστερη απόφαση της Επιτροπής, η οποία ανακοινώθηκε επίσημα στη συμπληρωματική κατ ‘εξουσιοδότηση πράξη για το κλίμα, να συμπεριλάβει το ορυκτό αέριο και την πυρηνική ενέργεια στην ταξινομία καταδεικνύει σαφώς τη σημαντική επιρροή των κρατών μελών επί των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. στη λήψη αποφάσεων. 

Με τον τρόπο αυτό, μια πολλά υποσχόμενη πρωτοβουλία που θα μπορούσε να συμβάλλει στους στόχους της Ε.Ε. για το κλίμα κατέστη μια ακόμη αποδυναμωμένη συνιστώσα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και ένα εργαλείο που θα χρησιμοποιηθεί για ό, τι στόχευε να αντιμετωπίσει: το «πράσινο ξέπλυμα».

Our latest edition – Making Our Minds: Uncovering the Politics of Education – is out now.

It is available to read online & order straight to your door.

Όντας ανάξιοι των προσδοκιών 

Πριν από την ψηφοφορία του Ιουλίου 2022 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι ευρωβουλευτές είχαν την ευκαιρία να αντιδράσουν στην πρόταση της Επιτροπής. Η κατ ‘εξουσιοδότηση πράξη φάνηκε να έχει υποστεί σημαντικό πλήγμα νωρίτερα τον Ιούνιο του 2022, όταν δύο από τις σημαντικότερες επιτροπές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Οικονομική και Περιβαλλοντική Επιτροπή, ψήφισαν για να την εμποδίσουν, ζητώντας από την Επιτροπή να υποβάλει νέα πρόταση. Τέτοιες ψηφοφορίες αποτελούν συνήθως ακριβή ένδειξη της κατεύθυνσης της ψηφοφορίας στην Ολομέλεια, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν συνέβη αυτή τη φορά. 

Εντούτοις, υπήρξε αντίθεση στην κίνηση. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ανακοίνωσε την αμφιλεγόμενη πρόταση να συμπεριληφθούν τα ορυκτά καύσιμα και η πυρηνική ενέργεια στον κανονισμό για την ταξινομία, δημιουργήθηκε μια διακομματική και υπερεθνική συμμαχία ευρωβουλευτών κατά της πρότασης – κάτι που είναι σπάνιο. Κατά τη διεξαγωγή της κύριας ψηφοφορίας στην ολομέλεια, 278 ευρωβουλευτές από όλες τις κομματικές γραμμές ψήφισαν υπέρ της εμπλοκής της πρότασης, 75 ψήφοι λιγότερες από τις 353 ψήφους που απαιτούνταν για να εξασφαλιστεί η απόλυτη απαιτούμενη πλειοψηφία. Ωστόσο, καθώς απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία 353 ψήφων, η αντιπολίτευση δεν κατάφερε να συγκεντρώσει αρκετές ψήφους. 

Οι περισσότεροι από τους ευρωβουλευτές που ενέκριναν την ταξινομία όπως προτάθηκε, προέρχονταν από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, ενώ οι Πράσινοι/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία ήταν το μόνο κόμμα που ψήφισε ομόφωνα για να εμποδίσει την πρόταση (με μία αποχή). 

A breakdown of the European Parliamentary parties and how they all voted on including fossil gas and nuclear as "green" in the EU taxonomy

Ένα ελαττωματικό σχέδιο 

Μια δυαδική ταξινόμηση που διακρίνει την καλή «πράσινη» ενέργεια από όλες τις άλλες πηγές δεν μπορεί να επιτρέψει την ευέλικτη προσέγγιση που απαιτεί μια μετάβαση τόσο φιλόδοξη όσο και ρεαλιστική. 

Όπως δήλωσε η ομάδα εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση στην τελική της έκθεση, η προσέγγιση αυτή παραβλέπει τις ενδιάμεσες δραστηριότητες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για ορισμένο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας μετάβασης. Επιπλέον, η ταξινομία δεν ταξινομεί ένα ευρύ φάσμα πόρων που δεν έχουν σημαντικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει τους επενδυτές να τους θεωρούν «μη βιώσιμους». Δεδομένου ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες υποχρεούνται να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τη βιωσιμότητα των επενδύσεων τους, είναι πιθανό κάθε δραστηριότητα που εξαιρείται από τον «πράσινο κατάλογο» να θεωρηθεί ότι δεν συνάδει με τους στόχους της Ε.Ε. για το κλίμα, γεγονός που μπορεί να στερήσει το κεφάλαιο που θα μπορούσε να διατεθεί για τις εν λόγω δραστηριότητες. 

Πέρα από την επιστημονικά τεκμηριωμένη ταξινόμηση που υποτίθεται ότι είναι, η ταξινομία δείχνει απροκάλυπτη περιφρόνηση για τα λεγόμενα της επιστημονικής κοινότητας σχετικά με τα μέτρα ώστε να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη κάτω από τους 1,5 βαθμούς Κελσίου. Λίγους μόνο μήνες μετά την προειδοποίηση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) ότι ο πλανήτης μπορεί να βρίσκεται σε τροχιά αύξησης της θερμοκρασίας έως και το διπλάσιο του ορίου που ορίζεται στη Συμφωνία του Παρισιού, οι ενέργειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Κοινοβουλίου δεν είναι παρά επαίσχυντες. Επιπλέον, μια τέτοια ταξινομία απορρίπτει και τους ακτιβιστές για το κλίμα και τις ΜΚΟ που έχουν ζητήσει από την Ε.Ε. να αναλάβει σοβαρή δράση για την επίτευξη των στόχων της για το κλίμα. Αποτελεί ακόμη μια απόδειξη ότι όταν εμπλέκονται κεκτημένα συμφέροντα – οι επιχειρήσεις προηγούνται. 

Οι περισσότερες επικρίσεις για την επέκταση της ταξινομίας επικεντρώθηκαν στο φυσικό αέριο, και δικαίως. Ενώ οι υπάλληλοι της Ε.Ε. υπαινίσσονται ότι το φυσικό αέριο δεν είναι τόσο κακό όσο ο άνθρακας -με δυσκολία το πιο καθησυχαστικό σημείο συζήτησης εν μέσω κλιματικής κρίσης- οι νέες επενδύσεις σε δραστηριότητες ορυκτών καυσίμων, όπως οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, απλώς δεν συνάδουν με τους στόχους της Ε.Ε. για το κλίμα. Το φυσικό αέριο μπορεί να είναι καθαρότερη μορφή ενέργειας σε σχέση με τον άνθρακα, αλλά δεν είναι αρκετά καθαρή ώστε να αξίζει τις συνεχείς επενδύσεις σε υποδομές φυσικού αερίου. Αυτό επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, όταν δήλωσε ότι οι επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα θα πρέπει να διακοπούν από το 2022 και μετά ώστε τα επίπεδα υπερθέρμανσης του πλανήτη να διατηρηθούν από τους 1,5 βαθμούς Κελσίου. 

Όταν πρόκειται για την πυρηνική ενέργεια, το θέμα γίνεται λίγο πιο περίπλοκο. Ενώ μπορεί να θεωρηθεί ως καύσιμο χωρίς εκπομπές, σε αντίθεση με το ορυκτό αέριο, ο κύκλος ζωής των πυρηνικών σταθμών, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής, της εξόρυξης ουρανίου, της μεταφοράς και της επεξεργασίας, απελευθερώνει σημαντικές ποσότητες CO2. Επιπλέον, η φάση κατασκευής είναι σίγουρα εξαιρετικά δαπανηρή και υπερβολικά αργή για να συμβάλει στη βραχυπρόθεσμη μείωση των εκπομπών και στους κλιματικούς στόχους για το 2030 που έχει θέσει η Ε.Ε. Ενώ η Γαλλία υποστηρίζει σθεναρά την πυρηνική ενέργεια ως την αγαπημένη της πηγή ενέργειας, ακόμη και το οικονομικό σήμα της γαλλικής κυβέρνησης δεν θεωρεί την πυρηνική ενέργεια βιώσιμη επένδυση. Παραδόξως, ο Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, ο Φρανς Τίμερμανς (Frans Timmermans), δήλωσε δημοσίως ότι η πυρηνική ενέργεια δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πράσινη. Τέλος, εκφράζονται ανησυχίες ότι η συμπερίληψη της πυρηνικής ενέργειας ως πράσινης δραστηριότητας θα μπορούσε να εκτρέψει το κεφάλαιο από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, παρά το γεγονός ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι φθηνότερες από την πυρηνική ενέργεια και το φυσικό αέριο, επιβραδύνοντας τελικά την ενεργειακή μετάβαση. 

τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, όταν δήλωσε ότι οι επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα θα πρέπει να διακοπούν από το 2022 και μετά ώστε τα επίπεδα υπερθέρμανσης του πλανήτη να διατηρηθούν από τους 1,5 βαθμούς Κελσίου.

Είναι οι επενδυτές που εκφράζουν κριτική σχετικά με την πρόταση, όχι εγώ. 

Όπως ήταν αναμενόμενο, ορισμένοι επενδυτές χαιρέτισαν την ένταξη του ορυκτού αερίου και της πυρηνικής ενέργειας στην ταξινομία. Ο διευθύνων σύμβουλος της τοπικής ένωσης κοινής ωφέλειας VKU της Γερμανίας την αποκάλεσε «ένα σημαντικό σημάδι του ρόλου του φυσικού αερίου ως γέφυρας για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα». Ωστόσο, απροσδόκητη κριτική για την επέκταση της ταξινομίας προήλθε στην πραγματικότητα από τους ίδιους τους επενδυτές και άλλους ενδιαφερόμενους στους κλάδους της ενέργειας και των χρηματοπιστωτικών, οι οποίοι εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με την αξιοπιστία και τη χρηστικότητα της τρέχουσας έκδοσης της διευρυμένης ταξινομίας – σηματοδοτώντας ότι θα μπορούσαν να χειριστούν την απόφαση με προσοχή ή ακόμη και να μποϊκοτάρουν τις νέες πράσινες ετικέτες. 

Για παράδειγμα, η Net Zero Alliance, μια ομάδα 73 θεσμικών επενδυτών, δήλωσε ότι η συμπερίληψη του φυσικού αερίου «θα ήταν συνολικά ασύμβατη με τα υψηλά επίπεδα φιλοδοξίας του πλαισίου ταξινομίας της Ε.Ε.». Ο Στέφαν Κίπε (Stephan Kippe), επικεφαλής της έρευνας ESG στην Commerzbank AG, κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι η έγκριση της πρότασης της Επιτροπής «δεν διευκολύνει καθόλου την καταπολέμηση του πράσινου ξεπλύματος». Ο Χιούγκο Γκάλαχερ (Hugo Gallagher), ανώτερος σύμβουλος πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Βιώσιμων Επενδύσεων (Eurosif), εξέφρασε επίσης την αντίθεση του στην πρόταση λέγοντας: «Είναι αμφίβολο κατά πόσον το αέριο και η πυρηνική ενέργεια πληρούν πραγματικά τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστούν ως μεταβατική δραστηριότητα», προσθέτοντας ότι πολλοί παράγοντες της βιομηχανίας δεν θα επενδύσουν στο αέριο ή την πυρηνική ενέργεια. 

Τα ορυκτά καύσιμα πυροδοτούν τον πόλεμο του Πούτιν 

Οι ακτιβιστές είναι πολύ σαφείς στο ότι εκτός από την επιδείνωση της κλιματικής κρίσης, η επέκταση της ταξινομίας της Ε.Ε. θα έχει καίριο αντίκτυπο στον πόλεμο στην Ουκρανία. Η αύξηση των επενδύσεων στους τομείς του αερίου και της πυρηνικής ενέργειας δυσχεραίνει την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης από τη Ρωσία. Ως εκ τούτου, η απόφαση είναι ένα δώρο για τον Πούτιν που τελικά θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί την πολεμική του μηχανή. 

Η Ε.Ε. έχει ήδη καταβάλει 57 δισεκατομμύρια ευρώ στη Ρωσία για ορυκτά καύσιμα από την έναρξη του πολέμου, καθώς οι εισαγωγές ρωσικού ορυκτού αερίου, αεριοστρόβιλων, ουρανίου και άλλων πυρηνικών υπηρεσιών έχουν εξαιρεθεί από τις κυρώσεις που επέβαλε η Ε.Ε. στη Ρωσία ως απάντηση στην εισβολή. Σύμφωνα με νέα μελέτη της Greenpeace, η Ρωσία αναμένεται να είναι ένας από τους βασικούς επωφελούμενους της διεύρυνσης και θα κερδίσει επιπλέον 4 δισ. ευρώ ετησίως χάρη στη διεύρυνση, προσθέτοντας 32 δισ. ευρώ μέχρι το 2030. 

Όσον αφορά την πυρηνική ενέργεια, η ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom πρόκειται να «εξασφαλίσει ένα μερίδιο περίπου 500 δισεκατομμυρίων ευρώ δυνητικών επενδύσεων σε νέες πυρηνικές εγκαταστάσεις της Ε.Ε». Αφού δεσμεύτηκαν να σταθούν στο πλευρό της Ουκρανίας, γιατί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Κοινοβούλιο να δώσουν του Πούτιν στο πιάτο ένα τόσο απίστευτο γεωπολιτικό πλεονέκτημα (ή μάλλον στο μπουκάλι ουρανίου); 

Η Ε.Ε. έχει ήδη καταβάλει 57 δισεκατομμύρια ευρώ στη Ρωσία για ορυκτά καύσιμα από την έναρξη του πολέμου.

Άσκηση πίεσης ξανά και ξανά 

Αναγνωρίζοντας ότι μια τέτοια ένταξη θα τους ωφελούσε περισσότερο από όλους, οι ρωσικές εταιρείες Gazprom, Lukoil και Rosatom άσκησαν έντονες πιέσεις στις Βρυξέλλες για να προστεθούν τα ορυκτά καύσιμα και η πυρηνική ενέργεια στην ταξινομία της Ε.Ε. ως πράσινοι πόροι και δραστηριότητες. Η Greenpeace αποκάλυψε ότι επίτροποι και ανώτεροι υπάλληλοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχαν συναντηθεί με εκπροσώπους αυτών των εταιρειών συνολικά 18 φορές, είτε απευθείας είτε μέσω εκπροσώπων ομάδων συμφερόντων εταιρειών και θυγατρικών από τον Μάρτιο του 2018, όταν η Επιτροπή παρουσίασε το σχέδιο δράσης της για τη βιώσιμη χρηματοδότηση. Η αντίθεση μεταξύ των ενεργειών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των δημόσιων δηλώσεων της σχετικά με την Ουκρανία, όπως όταν η φον ντερ Λάιεν (von der Leyen) δήλωσε στους Ουκρανούς κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της ότι «Ο αγώνας σας είναι ο αγώνας μας. … η Ευρώπη είναι με το μέρος σας » μπροστά στον Ουκρανό Πρόεδρο Ζελένσκι (Zelenskyy), είναι απλά συγκλονιστική. 

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε πρόσφατα πόσο επικίνδυνες υπήρξαν οι προσπάθειες άσκησης πίεσης από το ρωσικό καθεστώς στις Βρυξέλλες και πρότεινε να απαγορευθεί στις ρωσικές εταιρείες να προσλαμβάνουν εταιρείες άσκησης πίεσης και δημοσίων σχέσεων της Ε.Ε., οι οποίες, σύμφωνα με τον παρατηρητή της Ε.Ε., κερδίζουν 3,5 εκατομμύρια ευρώ ετησίως από τέτοιες συμφωνίες. Αν και πρόκειται για θετική εξέλιξη και αναγκαίο βήμα, η πρόταση δεν έχει ακόμη εγκριθεί από τα κράτη μέλη της Ε.Ε. 

Η Ε.Ε.: Ηγέτης στον τομέα του κλίματος ή ουραγός; 

Με το Ηνωμένο Βασίλειο να αδυνατεί να εκπληρώσει τους στόχους του για το κλίμα και να στοχεύει στην κατάργηση του νόμου που προστατεύει τους σημαντικότερους τόπους άγριας πανίδας, την πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των Η.Π.Α. που περιορίζει την ικανότητα της Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος να περιορίζει τις εκπομπές CO2 – καθυστερώντας ουσιαστικά οποιαδήποτε ουσιαστική δράση για το κλίμα από τις Η.Π.Α., και την ενεργειακή κρίση να μαίνεται σε όλο τον κόσμο, η κλιματική πολιτική χρειάζεται έναν ηγέτη περισσότερο από ποτέ. Ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκφραστεί με τον ορθό τρόπο σχετικά με την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης και διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στη νέα τάξη πραγμάτων για το κλίμα, η πρόταση για την ταξινομία αποδεικνύει το αντίθετο. 

Λίγο περισσότερο από ένα μήνα μετά την ανακοίνωση των σχεδίων της για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και τη διασφάλιση της ενεργειακής ανεξαρτησίας από τη Ρωσία μέσω της RepowerEU, η έγκριση της κατ’ εξουσιοδότηση πράξης δεν ενισχύει μόνο τη γεωπολιτική επιρροή του Πούτιν στην περιοχή, αλλά στέλνει και ανάμεικτα μηνύματα σχετικά με το πόσο σοβαρά λαμβάνει η Ε.Ε. την κλιματική κρίση. Ως εκ τούτου, εκτός από την αποκάλυψη των βαθιών αποκλίσεων μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, η ταξινομία της Ε.Ε. ενέχει επίσης τον κίνδυνο υπονόμευσης της αξιοπιστίας ολόκληρης της ατζέντας της Ε.Ε. για το κλίμα, της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της Ε.Ε. ως ηγετικής δύναμης στον τομέα του κλίματος. Σε έναν κόσμο όπου ακόμη και η Ρωσία και η Κίνα δεν περιλαμβάνουν το φυσικό αέριο στις αντίστοιχες ταξινομήσεις τους για τις βιώσιμες δραστηριότητες, η επισήμανση της Ε.Ε. για την πυρηνική ενέργεια και το ορυκτό αέριο ως πράσινους ενεργειακούς πόρους δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο και αποτελεί σαφή ένδειξη αποτυχημένης ηγετικής θέσης στον τομέα του κλίματος. 

Τι προβλέπεται για τη συνέχεια; 

Μετά από μια τόσο απογοητευτική έκβαση που έχει υποστεί πράσινο ξέπλυμα, η οποία μειώνει τις εντεινόμενες κρίσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα, ο δρόμος μπροστά μας είναι θολός και γεμάτος προκλήσεις. Το επόμενο βήμα είναι να ψηφίσει το Συμβούλιο της Ε.Ε. επί της πρότασης, ένας παράγοντας που έχει την εξουσία να ασκήσει βέτο στην απόφαση του Κοινοβουλίου. Ωστόσο, δεδομένου ότι η συμπερίληψη του ορυκτού αερίου και της πυρηνικής ενέργειας ήταν ουσιαστικά μια λύση που προτάθηκε από τα κράτη μέλη που απαρτίζουν το Συμβούλιο, και λαμβάνοντας υπόψη ότι οι περισσότερες κυβερνήσεις της Ε.Ε. είναι υπέρ, είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι δεν θα βρεθεί η υπερπλειοψηφία που απαιτείται για την άσκηση βέτο. Με αυτή την έγκριση, η κατ’ εξουσιοδότηση πράξη αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από τις αρχές του 2023. 

Ωστόσο, υπάρχει ακόμα ελπίδα και βρίσκεται στη νομική δράση. Μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πολλές ΜΚΟ επεσήμαναν ότι εξέταζαν ή σχεδίαζαν να προβούν σε νομικές ενέργειες. Η Greenpeace ανακοίνωσε ότι, πρώτον, θα υποβάλει επίσημο αίτημα για εσωτερική επανεξέταση στην Επιτροπή και, εάν το αποτέλεσμα είναι αρνητικό, θα προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατά της Επιτροπής για την ένταξη των ορυκτών καυσίμων και της πυρηνικής ενέργειας στην ταξινομία. Επιπλέον, το Λουξεμβούργο και η Αυστρία θα συνεργαστούν με την Greenpeace για την αμφισβήτηση της Επιτροπής μέσω του ιδίου δικαστηρίου. Η Ισπανία και η Δανία ανακοίνωσαν ότι θα εξετάσουν επίσης το ενδεχόμενο συμμετοχής στην αγωγή. 

Τα τελευταία χρόνια, οι πολίτες προσφεύγουν στα δικαστήρια κατά των κυβερνήσεων τους και τις καταστούν υπεύθυνες για την αποτυχία λήψης επαρκών μέτρων για την εκπλήρωση των δεσμεύσεων τους για το κλίμα. Η πολλά υποσχόμενη επιτυχία πρωτοποριακών υποθέσεων, όπως η υπόθεση της κυβέρνησης της Ολλανδίας κατά της Urgenda Foundation και της Notre Affaire à Tous και λοιπών κατά της Γαλλίας, κατέδειξαν τον τρόπο με τον οποίο οι αντιδικίες για το κλίμα μπορούν να αποτελέσουν μέσο για την καταπολέμηση της κλιματικής αδικίας και ισχυρό εργαλείο για την αντιμετώπιση της βρώμικης πολιτικής ή της βραδείας πολιτικής προόδου, καθώς και για την προετοιμασία του εδάφους για περαιτέρω αγωγές. 

Καθώς όλο και περισσότερα δικαστήρια εντοπίζουν τη σχέση μεταξύ της περιβαλλοντικής ζημίας και του δικαιώματος στη ζωή και ένας συνασπισμός αντίστασης αναπτύσσεται κατά του πράσινα ξεπλυμένου κανονισμού της Ε.Ε. για την ταξινομία, ένα ερώτημα παραμένει: θα μπορούσαν οι νομικές προκλήσεις στον νόμο της Ε.Ε. για το κλίμα να οδηγήσουν σε παρόμοια αποτελέσματα και νίκες για την κλιματική δικαιοσύνη; 

Cookies on our website allow us to deliver better content by enhancing our understanding of what pages are visited. Data from cookies is stored anonymously and only shared with analytics partners in an anonymised form.

Find out more about our use of cookies in our privacy policy.