Բելառուսում կառավարության նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյա Պավել Լատուշկան ներսից ականատես է եղել նախագահ Լուկաշենկոյի իշխանության համակարգին: Երբ կեղծ ընտրություններից հետո լայնածավալ բողոքի ցույցեր սկսեցին, նա միացավ ռեժիմին դիմադրությանը: Այժմ քաղաքական աքսորի մեջ գտնվող Լատուշկան խոսում է Ռոդերիկ Կեֆերպիցի հետ բելառուսական ժողովրդավարամետ շարժումը կենդանի պահելու պայքարի, այս շարժուման յուրահատկության և Եվրոպայի համերաշխության դիրքորոշման հրատապ անհրաժեշտության մասին:

Ռոդերիկ Կեֆերպից. Բելառուսի բողոքի ցույցերը սկսվել են 2020 թվականի օգոստոսի ընտրություններից առաջ, բայց մեծացել են այն բանից հետո, երբ պարզ է դարձել, որ Լուկաշենկոն արդյունքները կեղծել է իր օգտին: Կարո՞ղ եք բացատրել, թե ինչպես

Պավել Լատուշկո․ Արտյոմ Սակով, Դմիտրի Պոպաու, Պավել Սևյարնեց, Ալիաքսանդր Շաբալին, Վլադիմիր Տյագանովիչ:

[դադար]

Ուզում եմ սկսել այս հինգ անուններից: Այսօր մենք Բելառուսում ունենք 362 քաղբանտարկյալ: Եվ այսօրվա դրությամբ, ես որոշել եմ իմ բոլոր հարցազրույցները սկսել հարգելով նրանց պայքարը` թվելով նրանցից հինգի անունները: Եվրոպան պետք է իմանա նրանց անունները: Կեղծված ընտրությունները բողոքի առաջին ազդակն էին: Երկրորդը դրան հաջորդած զանգվածային բռնություններն էին: Հիշում եմ, երբ ինտերնետն անջատված էր, և մենք եռօրյա տեղեկատվական խզում ունեինք: Երբ ինտերնետը նորից միացավ, ես հիշում եմ, որ այս բոլոր հաղորդագրությունները ստացել էի իմ հեռախոսով, որտեղ երևում էին ոստիկանության զանգվածային դաժանության տեսանյութերն ու լուսանկարները: Սարսափելի էր:

Այդ ժամանակ ամբողջ Մինսկը, ամբողջ Բելառուսը որոշեցին դուրս գալ փողոց: Կառավարությունն այս բողոքի ցույցերին դիմեց ավելի մեծ բռնությամբ: Ենթադրվում է, որ ինը մարդ սպանվել է վերջին ութ ամսվա ընթացքում: Ձերբակալվել և կալանավորվել է 35 հազար մարդ: ՄԱԿ-ը ճանաչել է խոշտանգումների 4600 դեպք: Ձերբակալվել է 500 լրագրող: Ցանկը շարունակվում է:

Բելառուսները զայրացած են և իրենց դավաճանված են զգում: Մենք ցանկանում ենք մեր ազատությունը: Մենք Եվրոպայի միակ երկիրն ենք, որը շարունակում է ապրել բռնապետության ներքո:

Բելառուսում ժողովրդավարության շարժումը առանձնանում է երկու պատճառով` կանանց նշանավոր մասնակցություն և մշակութային աշխարհից մարդկանց ներգրավում: Կարո՞ղ եք բացատրել այս երկու դինամիկան և ինչն է նրանց բերել պայքարին:

Մեր շարժման համար սա եզակի է․ երեք կին առաջնորդներ ունենք մեր պայքարում: Նրանք համարձակվեցին պայքարել իրենց ամուսինների, ընտանիքների և մտերիմ մարդկանց համար: Նրանք այն կայծն էին, որով վարակեցին և նույնը անելու քաջություն տվեց ուրիշներին: Հիշում եմ, որ այս կանանց տեսա հեռուստատեսությամբ և ինքս ինձ մտածեցի. որպես տղամարդ, եթե կինս պայքարի ինձ համար, ես նույնպես կկռվե՞մ հանուն նրա: Իհարկե՛։ Այսպիսով, նրանք օրինակ դարձան նաև շատ տղամարդկանց համար:

Մշակութային գործիչները այս բողոքի առաջատարներն են եղել բազմաթիվ այլ մարդկանց զուգահեռ․․․

Եվ որպես մշակույթի նախկին նախարար և Բելառուսի ազգային թատրոնի տնօրեն, ես հպարտ եմ մշակութային ասպարեզի մարդկանցով: Ավելի քան 600 մշակութային աշխատողներ բռնաճնշումների են ենթարկվել [ձերբակալվել են, աշխատանքից հեռացվել են, արգելվել է նրանց մշակութային գործունեությունը]: Նրանցից մի քանի տասնյակ բանտում են հենց հիմա: Մշակութային գործիչները այս բողոքի առաջատարներն են եղել բազմաթիվ այլ մարդկանց զուգահեռ` ուսանողներ, ակադեմիկոսներ, մարզիկներ, բանվորներ, ծերեր և երիտասարդներ: Նրանք բոլորը համախմբվեցին մեր ազգի համար:

Our latest edition: Democracy Ever After? Perspectives on Power and Representation
is out now.

It is available to read online & order straight to your door.

Սոցիալական մեդիան հատկապես կարևոր դեր է խաղացել ձեր բողոքի շարժման մեջ:

Այո, սոցիալական մեդիան եղել է ազատության մեր գործիքը: Դա մեզ թույլ տվեց հասնել բոլոր բելառուսներին՝ լինի դա Telegram- ի, Youtube- ի, Instagram- ի, Facebook- ի կամ Twitter- ի միջոցով: Եվ դա հասկանում է ռեժիմը: Մենք այս պահին տեղեկատվական պատերազմի մեջ ենք: Սկզբում մենք հաղթում էինք: Այժմ ռեժիմը հակահարված է տալիս: Նրանք արգելափակել են Telegram- ի ալիքները: Այսօր նրանք խափանել են մեր Instagram- ի կայքը, գրեթե բոլոր տարածաշրջանային ԶԼՄ -ները արգելափակված են, և մայիսից ի վեր տեղեկատվության համար նախարարի որոշմամբ ցանկացած զանգվածային լրատվամիջոց կարող է հեռացվել: Դատարանի որոշման կարիք չկա: Գլխավոր դատախազի որոշմամբ ծայրահեղականության մեջ կարող է մեղադրվել նաև ցանկացած լրատվամիջոց: Ես ուզում եմ, որ ձեր ընթերցողները հասկանան, որ քաղաքացիական հասարակությունը դադարել է գոյություն ունենալ Բելառուսում: Չկա ազատ մամուլ, ազատ խոսք, բողոքի իրավունք, քաղաքական կուսակցություն ստեղծելու իրավունք: Կա միայն ճնշում: Բելառուսը կտրված է ամեն ինչից:

Դեռ սեպտեմբերին Եվրոպայի բոլոր զանգվածային լրատվամիջոցները լուսաբանում էին մեր հսկայական ցույցերը: Այսօր Բելառուսի մասին տեղեկատվություն չի կարող գտնվել:

Իրոք, մենք դեռ համավարակի մեջ ենք, նորությունների շրջափուլը փոխվում է, իսկ ուշադրությունը սահմանափակ ռեսուրս է: Ինչպե՞ս եք կենդանի պահում այս շարժումը:

Սա ամենակարևոր մասն է: Կարծում եմ, որ շոկի գործոնը պետք է գործողություններ ակտիվացնի եվրոպական քաղաքական գործիչների շրջանում: Այս զանգվածային ճնշումը և այս դաժան բռնությունը աննախադեպ են Եվրոպայի համար: Լուկաշենկոն հատել է բոլոր պատկերացվող սահմաններն ու ստանդարտները: Նա նույնիսկ պետությանը սպանության լիցենզիա է տվել: Նա փոխել է օրենքը, որով ոստիկաններին իրավունք է տրվում զենք կիրառել խաղաղ ցուցարարների դեմ: Դրանից հետքայլ չկա և նրա համար ապագա չկա: Անհնար է վերադառնալ սովորական կյանքին: Այսպիսով, մնում է միայն մեկ տարբերակ՝ հաղթանակ: Մենք պայքարում ենք և ամուր կանգնած ենք մեր հիմքերին: Կա հսկայական հուզական ներուժ, որը գտնվում է բելառուս ժողովրդի ներսում: Նրանք զայրացած են, բայց նաև վախենում են: Մենք պետք է կարողանանք կրկին բողոքել, և երբ դա անենք, այդ բողոքի ցույցերը զանգվածային կլինեն: Նրանք կորոշեն Բելառուսի ճակատագիրը: Իսկ մնացած Եվրոպային անհրաժեշտ է ցույց տալ իր աջակցությունը: Որպես եվրոպացի՝ ես դիմում եմ եվրոպացիներին:

Ինչպե՞ս կարող է Եվրոպան օգնել:

Երկու ճանապարհ կա. Նախ, մեզ անհրաժեշտ են արդյունավետ, կարճաժամկետ պատժամիջոցներ: Դրանք պետք է արդյունավետ լինեն և իրական ազդեցություն ունենան Լուկաշենկոյի ռեժիմի վրա: Եվ դրանք պետք է լինեն կարճաժամկետ, քանի որ մենք չենք ցանկանում փչացնել Բելառուսի տնտեսությունը:

Սակայն անցել է ութ ամիս, և նման պատժամիջոցներ դեռ չկան: Վերջերս անցկացված սոցհարցման արդյունքում հարցվածների մոտ 64 տոկոսը կողմ քվեարկեց Բելառուսին SWIFT միջազգային վճարային համակարգից դուրս թողնելուն: Սա կլինի ամենահզոր պատժամիջոցը: Եթե դուք չեք պատժում Լուկաշենկոյի գործողությունները, ապա աջակցում եք նրան: Բելառուսի բնակիչները պատժամիջոցներ են պահանջում: Նրանք չեն ցանկանում շարունակել ապրել բռնապետության ներքո: Եթե կարծում եք, որ պատժամիջոցները Բելառուսին դուրս կբերեն Ռուսաստանի ուղեծիր, ապա սխալվում եք: Դա տեղի է ունենում անկախ ամեն ինչից: Երկու-երեք տարի անց, ներկայիս ընթացքի համաձայն, Բելառուսին զրոյական ինքնիշխանություն կմնա: Ահա թե ինչու սա նաև Բելառուսի ճակատագրի մասին է: Ես հրապարակային կոչ եմ հղել ԵՄ արտաքին գործերի գերագույն ներկայացուցիչ Խոսեպ Բորելին, և մինչ օրս պատասխան չեմ ստացել: ԵՄ-ն քննարկում է պատժամիջոցների մեկ այլ փաթեթ, բայց կարևոր չէ, թե քանի փաթեթ եք քննարկում և կիրառում, կարևորն այն է, թե ինչ կա այդ փաթեթների ներսում: Դուք պատժամիջոցներ կիրառու՞մ եք անկարևոր անհատների և փոքր ընկերությունների նկատմամբ: Թե՞ հարվածում ես այնտեղ, որտեղ ցավում է:

Բելառուսի խնդիրը եվրապական խնդիր է։

Ինձ ասել են, որ պատժամիջոցները ազդեցության գործիք չեն և դրանք արդյունք չեն տալիս: Իհարկե, ոչ մի արդյունք չի լինի, եթե չկիրառեք համապատասխան պատժամիջոցներ: Հավատացեք ինձ, ես եղել եմ Բելառուսի կառավարությունում: Մեզ պետք են իրական, կոշտ պատժամիջոցներ, այլ ոչ թե կոսմետիկ պատժամիջոցներ:

Եվ հետո մեզ անհրաժեշտ է միջազգային քաղաքական համաժողով ամենաբարձր մակարդակով`Բելառուսի հարցը քննարկելու համար:

Թաիլանդ, Մյանմար, Ռուսաստան, Հոնկոնգ. ամբողջ աշխարհում մենք տեսնում ենք ժողովրդավարության և ազատության դեմ բողոքի ցույցեր: Ի՞նչ ընդհանրություն ունեն այս բողոքի ցույցերը և ինչո՞վ են դրանք տարբերվում:

Այս պայքարների միջև կա մեկ հիմնական տարբերություն: Բելառուսը գտնվում է Եվրոպայում: Բելառուսի խնդիրը եվրոպական խնդիր է: Եվ դա ոչ միայն քաղաքական ճգնաժամ չէ, այլ քաղաքակրթական ճգնաժամ է: Այն, ինչ կատարվում է Բելառուսում, լիովին հակասում է այն արժեքներին, մարդու իրավունքներին և ազատության իրավունքին, որոնք ներկայացնում է Եվրոպան: Բելառուսը պատմական մարտահրավեր է Եվրոպայի համար:

Democracy Ever After? Perspectives on Power and Representation
Democracy Ever After? Perspectives on Power and Representation

Between the progressive movements fighting for rights and freedoms and the exclusionary politics of the far right, this edition examines the struggle over democracy and representation in Europe today.

Order your copy

Cookies on our website allow us to deliver better content by enhancing our understanding of what pages are visited. Data from cookies is stored anonymously and only shared with analytics partners in an anonymised form.

Find out more about our use of cookies in our privacy policy.